است يا خلر بيابانى است . چنان كه گويند رنگش سفيد مايل به زرد يا سرخ است . ديسقوريدوس گويد : گياهى است كوچك و باريك برگهايش گردرنگ و تخمش در كاسبرگها است . مزاج : در اول تا به دوم مىرسد گرم و در دوم خشك است . خاصيت : بازكننده ، زداينده است . خلط بد دارد و اصلاحش چون اصلاح لوبيا گرگى است . گاودانهء سفيدفام از سرخ‌رنگ كمتر به درد درمانى مىخورد . گاودانه را دو دفعه بپزند زدايندگى را كاهش دهد و تنها مزاج خاكيش مىماند و غذايى خشك به بدن مىدهد . آرايش : محلول آن براى از بين بردن بهك و كك‌ومك و اثر زخم خوب است . رنگ را زيبا كند . آن را قاوت سازند و گلوله‌هاى گردويى از آن درست كنند و بخورند لاغرى را بر طرف مىكند . آب‌پزش را بر تركهاى ناشى از سرما پاشند خارش را از بين مىبرد و ترك را خوب مىكند . و داروى جوشهاى شيرى است . ورم و جوش : همهء سختيها و بويژه سخت‌شده‌هاى پستان را نرم مىكند . زخم و قرحه : همراه عسل باشد قرحه‌ها را پاك كند و از سعفه ( كچلى ) مفيد است و چنان كه گفتيم سخت‌شده‌هاى پستان و قرحه‌هاى سخت كه گوشت را مىميرانند و ساير سخت‌شده‌ها را نرم مىنمايد و داروى آتش پارسى و جوش عسلى است . سينه : علاوه بر نرم كردن سختى پستان خون برآوردن غليظ را چاره مىنمايد . اندامان دفعى : زياد خوردنش به اندازه‌اى ادرار دهد كه خون شاشند و مسهل است . اگر در سركه و شراب ريزند از عسر بول مفيد است و زحيرى و پيچ و درد روده را تسكين دهد . زهرها : با شراب ضماد شود پادزهر نيش مار و گزيدن سگ هار و جاى دندان روزه‌دار است . كماشير : تماما كار گاوشير مىكند ، اما از گاوشير قوىتر است . مزاج : در دوم بسيار گرم و خشك است . خاصيت : گدازنده ، تحليل‌برنده ، لطيف‌كننده است . اندامان دفعى : در ادرار بول و حيض و بچه‌اندازى و اسهال آبكى نظير ندارد . كرمدانه ( گرمدانه ، گردمانه ) : طبيبان دانه‌اش را ستوده‌اند . به قسمت جلو بسيار گرمى مىدهد . مواد آبكى و مراره‌اى را اسهال كند . كوركندم : گلى است سبك‌وزن و به چوبك اشنان شبيه است و در شهر ( رقه ) آن را چلغوز كبوتر گويند ( خرء الحمام ) و در بغداد گورگندم نام دارد . گزينش : بهترينش آن است كه از سرزمين بربر آرند و هرآنچه ره‌آورد رقه است خوب نيست . مزاج : در اول تر است و گويند كمى سردىرسان است اما به اثبات نرسيده است . خاصيت : خشكاننده است و رطوبتى هم دارد . گويند خونريزى را بند آورد . يكى از ويژگيهايش اين است اگر ده رطل عسل و سى رطل آب با يك ( كبلجه ) از اين گل باهم مخلوط كنند و خوب بهم بزنند و سرآوند را ببندند فورا شراب مىشود . آرايش : بسيار چاقى دهد . اندامان دفعى : منى را زياد كند . كازوران : گياهى است كه عرب آن را لسان الثور و فارس گاو زبان گويند . خاصيت : شادىآور و