علاج دملهاى درونى محسوس و غير محسوس خوب است . زخم و قرحه : داروى قوباء است . مفاصل : حلتيت را با آب انار نوشند داروى گسستگى در ماهيچه است . گويند اگر مقدار يك ( انولوس ) حلتيت با موم مخلوط كنند و قورت دهند يا با فلفل و فيجن و شراب بخورند درد پىها را از قبيل كشيدگى و فالج معالجه مىنمايد . سر : تنها حلتيت يا حلتيت مخلوط با كندر آگنهء دندان كرم‌خورده شود . يا بر دندان دردمند گذارند درد تسكين يابد . در معالجهء صرع همان كنش فاوانيا را دارد . و اگر بدان غرغره كنند كرم را از گلو برمىكند . چشم : در سرآغاز آب آوردن با عسل به چشم كشند خوب است . سينه : در آب حل شود و بنوشند فورا صدا را صاف مىكند . زبرى ديرينه پاى گلو را شفا دهد . اگر با تخم‌مرغ خورند داروى سرفهء ديرپا و ورم حجاب حاجز است و در علاج ورم زبان كوچك تأثير زاج بلورى دارد . اندامان غذا : اگر با انجير خشك به كار برند داروى يرقان است . و حلتيت با معده و كبد ناسازگار است و به اين دو اندام زيان مىرساند . اندامان دفعى : شهوت‌انگيز است . داروى بواسير است . بول و حيض را روان سازد ، مغص را تسكين دهد . قرحهء روده را دوا كند . پولس پندارد كه كمى روانى همراه قبضى دارد . و گروه اطبا برآنند كه حلتيت در علاج اسهال سرد و كهنه سودمند است . تبها : در علاج تب سه در ميان بهترين دارو است . زهرها : ضماد و تناول و پاشيدن محلولش با روغن زيتون پادزهر هارگزيده و نيش حشرات و بويژه نيش كژدم و رتيل است و گزند سهام « 1 » ارمنى را دفع كند و در بعضى از سمهاى ديگر سودمند است . حنظل ( شرنگ ، هندوانهء ابو جهل ) : شرنگ كه معروف است بر دو نوع است : نر و ماده . شرنگ نر اليافى است و شرنگ ماده سست و سفيدرنگ و نرم است . گزينش : سفيد بسيار سفيد و نرم بسيار خوب است . سياهش بد است و سختش بد . بايد وقتى آن را مىچينند پيهش را فورا بيرون نياورند بهتر آن است چنان كه هست دست‌نخورده بماند . چون در غير اين صورت از تأثيرش مىكاهد . هنگامى بايد شرنگ را به منظور دارويى از بوته چيد كه رنگ سبزش به زردى مىزند ، چه اگر تمام سبز باشد يا به كلى زرد شود از تأثيرش مىكاهد و كارى از آن برنمىآيد . گويند نبايد پوست و تخم شرنگ را به كار ببرند و گويند اگر بوته‌اى تنها شرنگى ثمر داشته باشد نبايد آن را به كار گرفت زيرا در اين صورت سم قاتل است . شرنگ ليفى كه همان شرنگ نرينه است قوىتر از شرنگ مادينه مىباشد كه سست و نرم است . بايد در سائيدنش بسيار كوشند و فريب نخورند كه بسيار سائيده‌اند بايد بطور يقين منتهاى سائيدگى نمودار شود . زيرا كمترين تكه‌اى كه به دشوارى به چشم ديده مىشود همين‌كه با نم برخورد نمود مىآماسد و به پيرامونهاى معده و پيچ‌وخم روده چنگ اندر زند و ورم بدنبال دارد . پس بهتر آن است كه اولا آن را خوب بسايند و بعدا آب عسل بر آن پاشند تا خيس مىشود . باز آن را خشك كنند و باز بسايند . دفع گزند شرنگ و بر سر حال آوردنش با كتيرا و صمغ عربى است و صمغ در اين‌باره از كتيرا بهتر است . زيرا صمغ در خنثى كردن اثر اين دارو نيرومندتر از كتيرا است . مزاج : گرم است و در سوم خشك . اسحق كندى :

--> ( 1 ) - تير زهرآلود .