زيتون شباهت دارند . ليكن از برگ زيتون بهتر و نرمتر و سبزرنگتر است . گل حنا سپيد است و به گل اشنه مىماند و بوى خوش دارد . تخم حنا سياه و شبيه به تخم گياهى است كه آن را ياس كبود ( اقطى ) خوانند . حنا را از سرزمينهاى گرم مىآورند . مزاج : در اول سرد و در دوم خشك است . آرايش : حنا و آب كندس را بر موى بيندايند موى را سرخرنگ كند . خاصيت : داراى نوعى گدازندگى و گيرندگى است . خشك كند و آزار نمىرساند و تحليل مىبرد . بادشكن است و دهانهء رگها را باز مىكند . روغن حنا بسيار گرمىبخش و نرم‌كننده است . دمل و جوش : آب‌پز حنا در علاج ورم گرم و بلغمى و ورم پرهء بينى مفيد است كه مىخشكاند . زخم و قرحه : آب‌پز حنا را بر سوختگى پاشند مفيد است . گويند در معالجهء زخم كار خون سياوشان را مىكند و براى معالجهء استخوان شكسته حناى تنها يا داخل مرهم موم و روغن گل ( قيروطى ) سودمند آيد . مفاصل : درد پىها را تسكين دهد . در مرهم فالج و كشيدگى وارد است . روغن حنا خستگى را از بين مىبرد پيها را نرمش بخشد و در شكستگى استخوان مفيد است . سر : حنا و سركه را بر پيشانى مالند سردرد تسكين يابد . حنا و سركه در علاج زخم دهان و جوشهاى زبان و پيرامون زبان مفيد است . سينه : داروى ورم داخلى حجاب ( شوصه ) است و در مرهم خناق وارد است . اندامان دفعى : درد زهدان را دوا است . حماما ( هل ) : ديسقوريدوس گويد : درختى است تو گويى خوشه‌اى چوبين است كه درهم چنگ زده است . برگش بزرگ و پهن است و به برگ هزارگوشان شباهت دارد . گلش برنگ ( ساذج ) هندى است . رنگ ميوه طلايى و رنگ چوبش شبيه ياقوت است . هل بوى خوش دارد . نوعى ديگر هست كه درختش بزرگ و در جاهاى مرطوب رويد و از طلايىرنگ نامبرده ناتوان‌تر است . ميوهء اين نوع از درخت هل به سبزرنگى مىزند در بسودن نرم است و چوب آن پاره‌پاره و در بوى آن چيزى شبيه به بوى فيجن بمشام مىرسد . نوع سومى هم هست كه نه دراز است و نه پهنا دارد . زودشكن است و رنگش تقريبا ياقوتى است . به هيئت خوشه‌اى نمودار مىشود و ميوه‌اش نرم و بويش پراكنده مىشود . گزينش : نوع اول كه طلايىرنگ و شاداب و ره‌آورد أرمن و تلخ‌مزه و خوش‌بو است از همه بهتر است . در درجهء دوم آنچه چوبش سبزرنگ است و كم‌بوى و در جاهاى مرطوب رويد و از قسم سوم هرآنچه رنگش به سفيدى و سرخى گرايش دارد و پرمايه و صاف و گسترده و بىپيچ‌وخم و برهم آمده و زبان‌سوز و تندمزه و ديرشكن است بهتر از انواع ديگر است . بهتر آن است كه آب شاخه‌ها را از يك بن گرفت تا مغشوش نشود . ديسقوريدوس گويد : بهترش سفيد سفيد يا سفيد مايل به سرخى است كه غلاف ميوه پر از دانه و خوشه‌اى باشد و بوى تند و خوش بپراكند . و از يكرنگى پا فراتر نگذاشته باشد و مزه‌اش زبان گز و كفكى در آن پديد نيامده باشد . كسانى هستند كه گاهى ثمر گياه ( اموميس ) را به جاى هل قالب مىكنند . أموميس نيز همچون هل ره‌آورد ارمنستان و گلش به گل پونهء كوهى مىماند و ثمرش بسيار به هل شبيه است ولى اين هل تقلبى أعم از درخت و ميوه از هيچ بويى ، بويى نبرده است . اگر خواهى كه درستى و نادرستى را بيازمايى دانه را بشكن كه بوى خردشده‌ها گواهند . مزاج : در دوم گرم و خشك است . خاصيت : نازك كند ، مىرساند ، قبض است و قوتش با قوت سوسن زرد برابر است . دمل و جوش :