ورم گرم را مىرساند . مفاصل : نقرس‌داران از آب‌پز هل بنوشند يا در آن بنشينند فايده بينند . سر : سرگرانى آرد ، سردرد بدنبال دارد ، خواب‌آور است . برخى گويند اگر بر پيشانى مالند سردرد را دواست . هل از جملهء داروهاى مستىآور و خواب‌آور به شمار مىآيد . چشم : آب‌پزش درمان رمد گرم است . سينه : ورم سرد حجاب حاجز را بر طرف مىنمايد . اندامان غذا : بندآمدگىهاى راه كبد را باز كند ، آب‌پزش را در بيماريهاى كبد خورند . هل زودهضم‌تر از سوسن زرد است . اندامان دفعى : حيض و بول را روان سازد . درد زهدان و قرحهء زهدان را بر طرف مىنمايد كسى كه درد گرده دارد در آب‌پزش بنشيند و زنى كه زهدانش بيمار است آب‌پزش را تناول نمايد و در ورم درونى نيز نافع است . زهرها : ضماد هل و ريحان پادزهر نيش كژدم است . حرف ( تخم ترتيزك بيابانى ، شاه‌تره ) : ديسقوريدوس گويد : بهترين ترتيزك در سرزمين بابل مىرويد كه قوتش همرديف قوت خردل و تخم ترب است . و گويند كه تنها ترتيزك با خردل و ترتيزك آبى برابر است . برگش كه رطوبت دارد از تخمش كم‌نيروتر است . ليكن برگ خشكش تقريبا همان تأثير را دارد و به تخم نزديكى پيدا مىكند . مزاج : تا به سوم مىرسد گرم و خشك است . خاصيت : گرمىبخش و تحليل‌بر و رساننده و نرمش‌دهنده است و ريم و چرك گرى را خشك مىنمايد . آرايش : خوردن يا ماليدن آن موى را از ريزش بازمىدارد . دمل و جوش : داروى ورم بلغمى است ، با آب و نمك ضماد شود دملها را شفا بخشد . زخم و قرحه : در علاج گرى چركين و قوباء مفيد است . با عسل همراه باشد جوش عسلى را از بين مىبرد و پليدى آتش فارسى را براندازد . مفاصل : خوردنش ، ضمادش كه همراه سركه و قاوت جو باشد داروى عرق النسا است . اگر بيمارى عرق النسا همراه با اسهالى باشد كه خون در مدفوع ديده شود . اين دارو را حقنه كنند فايده دارد . و در علاج سست بودن همه پيها بسيار سودمند است . سينه : شش را تنقيه كند ، داروى برونشيت است . تخم ترتيزك در داروهاى برنشيت وارد است . از آنجا كه داراى قوت قطع‌كننده و نرمش‌دهنده است آن را با سوپ بياميزند براى برنشيت بسيار خوب است . اندامان غذا : معده و كبد را گرمى دهد ، ستبرى طحال را از بين مىبرد و بويژه اگر با عسل ضماد شود . با معده ناسازگار است و شايد علت سوزش‌دهندگى زياد باشد كه در او است . اشتهاآور است . اگر مقدار يك ( اكسوثافن ) از آن تناول نمايند زرداب را قى كنند و از راه مدفوع بيرون آيد . و تنها سه‌چهارم يكدرهم هم اين كار را مىكند . اندامان دفعى : شهوت‌انگيز و كرم‌كش است ، حيض را روان سازد . بچه را بيندازد . در روغن جوشيده‌اش بندآور شكم است . و بويژه اگر ناكوبيده باشد چه سائيدن لزجى آن را از بين مىبرد . در علاج قولنج مفيد است . اگر مقدار چهار يا پنج درهم كوبيدهء آن را با آب گرم بنوشند مسهل و بادشكن روده‌ها است . بعضى گويند : ترتيزك بابلى را اگر مقدار يك ( اكسوثافن ) تناول كنند زرداب را از بالا و پايين بيرون راند . و شايد سه‌چهارم درهم اين كار را انجام دهد . زهرها : تناول آن يا ضمادش با عسل پادزهر حشرات است و اگر بسوزانند حشرات از دودش گريزانند . حاشا ( آويشم ) : ديسقوريدوس گويد : گياهى است كه بيشتر مردم آن را مىشناسند . درختچه‌اى است