أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
138
قانون ( فارسى )
زبد ( كره ) : مزاج : در اول گرم و تر و رطوبتش بيشتر است . خاصيت : رساننده ، تحليلبرنده و سستكننده است . گدازندگى كره در بدنهاى سخت كمتر اثر دارد . اكثر كنش آن در تنهاى نيمهسخت و نرم است و در تن نرم بسيار مؤثر است . دود كره خشكاننده است و قبوضيت ملايم دهد و درد اندامان را كه از مواد ريخته به سوى اندامان بوجود آمده باشد تسكين مىدهد . آرايش : اگر بدن را با كره بيندايند غذا دهد و فربه گرداند . زخم و قرحه : در علاج زخمهاى پى مفيد است . قرحه را پر مىكند و پاك مىنمايد . سر : كره را با داروهاى زخمهاى پردهء مغز و ورمهاى بيخ گوش و پرهء بينى و دهان و لثه و جوشهاى زبان مخلوط مىكنند . لثهء كودكان را كره بمالند دندان آسانتر برآيد . اندامهاى نفس : كره و بويژه اگر با بادام و شكر باشد در علاج : سرفهء سرد و خشك ، ذات الجنب ، ذات الريه مفيد است . و خون برآوردن را سهل كند و مىرساند . اگر با بادام و شكر باشد رسانندگىاش بيشتر است . كره به تنهايى در تنقيه كمتر اثر دارد و رسانندگىاش بيشتر است . اما اگر با شكر باشد تنقيهاش بيشتر از پختهء آن است . كره را به وزن يك اوقيه و نيم با عسل مخلوط كنند و بليسند خون برآوردن را بازدارد و از خروج ريم و چرك نافع است . اندامان دفعى : كره ملين است . و زيادش مسهل . براى علاج ورمهاى گرم و سخت روده و زهدان و رگهاى خايه حقنهء كره سودمند است . كره را با داروى خراج دهانهء مثانه مخلوط مىكنند . زهرها : با زهرها مقاومت مىكند و بر مارگزيده مالند سودمند آيد . زفت : ديسقوريدوس گويد : زفت كه آن را ( أغرا ) نيز ناميدهاند دو نوع است : يكى آبى و سياه و مايع كه از تيرهء قير است و در مرهمها به كار برند . ديگرى بيابانى و كوهى است و شيرهء درخت ينبوت و ساير درختهاى صنوبرى مىباشد . اين شيره اول تر است و بعدا مىپزند كه خشك شود . اما اكثر زفت نباتى از درخت ينبوت بهدست مىآيد كه آن را ( قضم قريش ) هم مىخوانند . روغن زفت تقريبا مانند قطران است . طريق روغن گرفتن از زفت بدين قرار است : تر آن را كه براى خشك شدن در حال پختن است تقطير مىكنند . يا اينكه در حال پختن شيرهء زفت كمى پشم بر بخار آن وادارند و پشم از بخار خيس مىشود و سپس پشم را مىفشرند و علىحده فشرده را در ظرفى نگاه مىدارند . ولى بهتر اين است كه با قرع و انبيق تقطير شود كه روغن خوبتر بدست مىآيد و بالاآمدهء جوشيده را بهتر حفظ مىنمايد . خاصيت : خلطهاى غليظ را مىپزاند . زداينده و گرمىبخش است . ترش بيشتر رساننده و خشكش بيشتر خشكاننده است و در مرهمها به كار مىبرند . آرايش : سفيدى ناخنها را مىزدايد . خون را به سوى اندامان جذب مىنمايد ، اندامان را فربهى دهد و بويژه اگر مكرر آن را بر اندام بچسبانند و هربار يك دفعه و به زور آن را بركنند . زفت را براى علاج ترك پا و ساير تركها به كار مىبرند كه سودمند است . ضمادش در داء الثعلب مايهء رويش موى گردد . دمل و جوش : زفت و بويژه زفت تر ورم سخت را نرم كند . با آرد جو بر خنازير گذارند مفيد است . زفت را با كبريت يا با پوست درخت ينبوت مخلوط كنند . سرايت عارضه مورچه را بازدارد و در علاج خراج غدهها بسيار مفيد است . زخم و قرحه : علاج قوباء است ، از قرحههاى گود گوشت برآورد . و بويژه اگر با كوبيدهء كندر و عسل باشد در بازروياندن گوشت مؤثرتر است . زفت تر و زفت خشك هر دو در تنقيهء چركهاى پليد قرحه اثر دارند . و براى خشكانيدن زخمها زفت خشك مؤثرتر