آن را از خون اول استفاده كرده و از جزء صفرايى سهمى دارد تا اندازه‌اى گرما دارد . گزينش : بهترش ميانهء دلمه و پنير شده است . چون هم دلمه و هم تندشده كه بايد با دندان جويد خوب نيستند . پنيرى كه بىمزه و كمى مايل به شيرينى و چاشنى لذيذ دارد ، و به اعتدال نمكين است و در اندرون بسيار نمىماند خوب است . پنير كه از ترش ( ماست ) گيرند بهترين است . خوراكهاى لطيف‌كننده زيان پنير را بيفزايند زيرا آن را زودگذر و همراهى كنند . پنير بزى كه گياههاى لطيف خورد بهتر از پنير بزى است كه فريز و خلر خورد . خاصيت : زداينده است . پنير تر غذادهنده و فربه‌كننده است . و بعد از پنير تر اگر عسل بخورند بسيار مفيد است . پنير كهنه گرم ، زداينده ، صاف‌كننده و خلط آن مراره‌اى است . پنير نمك‌سود و تازه حالت وسطى دارد . آب پنير كه براى سگ غذاى خوبى است و سگ را فربه كند . و در ميان تيرهء پنيرىها كشك هم داراى نيروى گدازنده است . آرايش : آب پنير را مخلوط با داروهاى پالايندهء سوداء تناول كنند لكه‌هاى سياه را از صورت بزدايد . پنير تر و هموزن آن پوست انار باهم بجوشانند تا آب نيمه گردد . آب باقىمانده را بر صورت مالند ترنجيدن را دواست . پنير نمك‌سود كهنه لاغرى آورد . دمل و جوش : پنير تر و نمك نديده آماس زخمها را بازدارد . زخم و قرحه : پنير كهنه در معالجه قرحهء بد و زخمها خوب است . پنير تر براى زخمهاى نرم و تازه از پنير كهنه مفيدتر است و نمىگذارد ورم كند . و بويژه اگر با برگ چنار و ترشك بيابانى باشد مؤثرتر است . آب پنير داروى گرى است . مفاصل : پنير كهنه را مىسايند و با روغن زيتون - يا با آب پاچهء گاو كه شور باشد مخلوط كنند و ضماد آن را بر مفصلى كه سنگ دارد بگذارند سنگ مانند گچ بيرون آيد و آزارى هم ندارد . و چنان كه گويند در اين مسئله بسيار بسيار مفيد است . چشم : ضماد پنير بىنمك داروى رمد و نقطهء سرخ چشم است . اندامان سينه : پنير آب‌پز شود و به زن شيرده بخورانند شيرش زياد گردد . اندامان غذا : پنير نمك‌زده و همچنين پنير بىنمك با معده ناسازگار است . اما نمك‌زده‌اش كمى در دباغى كردن معده مؤثر است . به عقيدهء ديسقوريدوس پنير تازه براى معده خوب است و شايد چنين نباشد . پنير نيمه كهنه نمك‌سود بينا بين است و از پنير تازه زودگذرتر و گواراتر است . كشك از پنير براى معده سالم‌تر است . اندامان دفعى : پنير عموما و بويژه پنير تازه براى سنگ كليه و مثانه بد است و اگر با ادويه‌جات تند بخورند بدتر گردد . پنير نمك‌نديده مليّن است . و آب آن صفرا را بيرون ريزد . و چون ماده بوركى در او است و زداينده شده است ، در اين زمينه تأثير ويژه‌اى دارد و اگر آب پنير بىنمك با عسل باشد چه از اين بهتر . دارويى كه از آب پنير گيرند عبارت از دارويى است كه فراوردهء شير بز و گوسفند است . پنير در قرحهء روده نافع است و پنير برشته نافع‌تر است . و اسهال را بازمىدارد . گاهى پنير بريان شده را مىسايند و با روغن گل يا روغن زيتون مىآميزند و حقنه مىكنند از برآمدن ( اعراس ؟ ) جلوگيرى مىنمايد . زهر : گويند پنير كه با پونهء كوهى باشد پادزهرى مفيد است . جدوار ( ماه پروين ) : تكه‌هايى است شبيه زراوند و از آن باريكتر است و در تأثيربخشى همانند زراوند و از آن قوىتر است . با بيش همرستنگاه است و بيش در همسايگى آن قوت خود را بسيار از دست مىدهد . ماسرجويه گويد : قوت ماه پروين چون قوت گياه درونه است و از درونه ناتوان‌تر است و من مىگويم اگر منظورش اين بوده كه ماه پروين از درونه ضعيف‌تر است اشتباه فرموده . و اگر پنداشته كه