أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

109

قانون ( فارسى )

جوزجندم ( گلسنگ ) : مزاج : پولس گويد : قوتى سردكننده و خاموش‌كننده دارد و اندكى خشكاننده است . خاصيت : نزيف را بازمىدارد . آرايش : فربهى آورد . زخم و قرحه : اگزما را خوب مىكند . اندامهاى دفعى : شهوت‌انگيز است . جوز السرو ( بارسرو ) : ضماد آن در علاج فتق و ورمها سودمند است . جبلاهنك ( جبرآهنگ ، زردخار ) : تأثير دارويى اين گياه تقريبا تأثير خربق است . گروهى گويند جبلاهنگ تخم تربد سياه است و بيخ آن را تربد زرد مىنامند و در صغد مىرويد ليكن آنچه ره‌آورد هند است بهتر است كه به تيشه ( قدوم ) مىماند . مفاصل : برخى از اطباء وزن دو درهم از اين دارو را به فالج مىدادند خوب مىشد . اندامان غذا : استفراغ‌آورى است كه ممكن است بيمار را بكشد . اندامان دفعى : نيم درهمش مسهل است و يك درهمش خطرناك . زهرها : سميت در بر دارد . جوز هندى ( نارگيل ) : مشهور است و همان نارجيل باشد . گزينش : بهترينش تر و شاداب و بسيار سفيد است كه آب صاف در داخل دارد . اگر آب در آن نباشد دليل بر كهنگى آن است . بايد پوستهء مغزش را بكنند . مزاج : در اول دوم گرم ، در اول خشك و اندكى رطوبت زائد دارد . اما نارگيل تر در درجهء اول مرطوب است . خاصيت : سنگين است بر معده ليكن غذاى خوبى است . مفاصل : روغن كهنهء نارگيل درمان درد پشت و سرين است . اندامان غذا : بر معده سنگين است و با اندك زيانى كه دارد بد غذايى نيست . پوستهء مغزش هضم شدنى نيست بهتر آن است نخورند . اگر نارگيل خورند بايد بعد از آن تا يك ساعت طعام نخورند . كيموس روغن تازهء نارگيل از كيموس روغن حيوانى بهتر است ، نه معده را لزج كند و نه فرو هلد . اندامان دفعى : شهوت‌انگيز است . اگر يك مثقال روغن نارگيل كه كهنه‌اش بهتر است بويژه با يك مثقال روغن زردآلو تناول شود در علاج بواسير سودمند است . روغن نارگيل اگر كهنه باشد و بخورند كرمها و كرم كدو را مىكشد و بيرون آورد . جوز رومى : آن را اكيروس نيز نامند . گويند درخت جوز رومى در كنار رودخانه‌اى بنام ( ليرندانوس ) نشو و نما مىكند . شيرهء اين درخت بعد از آنكه مىتراود در آب رودخانه مىبندد . كه اين انگم را ( ايلقطون ) يا ( خوسوفورن ) نامند كه ما آن را كهربا مىگوييم . كهربا را اگر در دست بفشارى بوى خوش مىدهد و رنگش طلايى است . مزاج : در سوم بسيار گرمىبخش است و در اول خشكاننده . صمغش در منتهاى گرمى و گرمى گل آن از آن بيشتر است . اندامان سر : ديسقوريدوس در كتاب خود گويد : اگر ميوهء آن را با سركه تناول نمايند داروى صرع است . مفاصل : برگ آن را با سركه ضماد كنند تپش ناشى از نقرس را تسكين دهد . اندامان غذا : تناول صمغ آن معده را از رطوبات ناسازگار نگاهدارى كند . اندامهاى دفعى : تناول صمغ آن نمىگذارد رطوبتهاى نامطلوب به سوى روده روان شوند . اين انگم را در مرهمها به كار مىبرند .