أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

فهرست و مقدمه 73

قانون ( فارسى )

ابن نفيس در سال 687 درگذشته و دست‌نويسى از شرح او بر قانون وجود دارد كه تقريبا 40 سال پيش از مرگ او كتابت شده است . بنابراين شرح ابن نفيس تقريبا در حدود سال 640 پديد آمده است . قطب الدين شيرازى نيز شرح خود را در سال 682 ، يعنى 5 سال پيش از مرگ ابن نفيس و حدود چهل سال پس از نگارش شرح او پديد آورده است . اين فاصله نيم قرنه ما بين نگارش اين دو متن عظيم در شرح اين كتاب نشان‌دهنده زنده بودن بحث و قوت سطح نظرى اين دانش مىباشد كه در حوزه پزشكى اسلامى در فاصله نيم قرن امكان پيدايى دو شرح را بر يكى از مهمترين و شايد مهمترين متن درسى اين علم پديد آورده است . شرح قطب الدين بر قانون به نام تحفه السعديه از گونه شرح‌هاى معروف به شرح مزجى است . كتاب به نام سعد الدين محمد بن تاج الدين على ساوى وزير غازان خان مغول نوشته شده و ازاين‌رو به تحفه سعديه نام‌گذارى شده است . تقسيم‌بندى كتاب كاملا براساس قانون بوده و از آن پيروى مىنمايد . از نظر حجم نيز تقريبا برابر خود كتاب مىباشد . از كتاب تحفه سعديه چندين نسخه خطى در ايران باقى مانده است كه در اينجا به ذكر آنها مىپردازيم : 1 - نسخه خطى موجود در كتابخانه مركزى دانشگاه تهران كه مشخصات آن در جلد چهارم فهرست نسخه‌هاى خطى اين كتابخانه صفحه 726 ذكر شده است . 2 - مجموعه هشت نسخه خطى از اين كتاب در كتابخانه ملى ملك تهران كه پاره‌اى از آنها ( از جمله نسخه شماره 4294 ) به خاطر قدمت آن بسيار مهم مىباشند . مجموعه اطلاعات كتابشناختى اين نسخ خطى در جلد يكم فهرست نسخه‌هاى خطى اين كتابخانه صفحات 118 - 211 ذكر شده است . 3 - مجموعه شش نسخه از آنكه در كتابخانه حضرت آيت اللّه مرعشى نجفى ( ره ) در شهر قم نگهدارى مىشود . گزارشى از اين نسخه‌ها نيز در مجلدات مختلف فهرست اين كتابخانه بزرگ از جمله در جلد سوم صفحه 10 و جلد 23 صفحه 252 آمده است . 4 - مجموعه سه نسخه از آن در كتابخانه مجلس شوراى اسلامى كه مشخصات نسخه‌شناسى آنها در جلدهاى 19 صفحه 19 و 258 و جلد 13 صفحه 105 از فهرست نسخه‌هاى خطى اين كتابخانه آمده است . او خود در مورد شرحى كه بر قانون نوشته چنين مىگويد :