نقش شيخ الرئيس ابو على سينا و اثر گران‌سنگ وى ( قانون ) در تاريخ تكامل پزشكى اسلام و ايران درباره زندگى ابن سينا ، آثار و نوشته‌هاى بسيارى ، چه به زبان فارسى ، يا عربى و يا زبان‌هاى اروپايى وجود دارد ، به‌گونه‌اى كه مىتوان ادعا نمود درباره هيچ‌يك از دانشمندان تمدن اسلام و ايران به اندازه ابن سينا قلم‌فرسايى نشده است . از ديگر سو ، غرض اصلى در اينجا معرفى قانون فى الطب ، اثر مشهور و بزرگ ابن سينا ، و نه بررسى زندگينامهء اوست . براى ورود به بحث ، تنها به ذكر اين موضوع مىپردازيم كه مفصل‌ترين اثر در معرفى ، زندگينامه و مرور آراء فلسفى ، نجومى ، پزشكى ، موسيقايى و زبان‌شناسانه ابن سينا مقاله « ابن سينا » در جلد چهارم دائرة المعارف بزرگ اسلامى « 1 » به قلم مرحوم شرف الدين خراسانى ، مرحوم تقى بينش ، عليرضا جعفرى نائينى و ديگران است . جديدترين اثر در اين زمينه نيز ، مقاله ابو على سينا در جلد اول دانشنامه زبان و ادب فارسى ، از انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسى « 2 » و به قلم استاد محمد خوانسارى مىباشد . اين دو مقاله به تنهايى علاقه‌مندان را براى آشنايى با زندگى ، آراء ، افكار و حوادث عمر ابن سينا كافى است و علاوه بر آن ، راهنماى خوبى نيز براى دستيابى به اهم منابع درباره او خواهد بود . درعين‌حال ، بررسى قانون فى الطب ، كتاب مهم ابن سينا ، در پزشكى ، ارتباط مستقيمى با دوران زندگى ابن سينا دارد . به احتمال زياد حضرت شيخ الرئيس اين كتاب عظيم را در طول زمان تأليف كرده‌اند . بنابراين ضرورى است و لو به‌طور اجمال ، به شرح زندگى ايشان بپردازيم . ابو على حسين بن عبد اللّه بن سينا ، مشهور به شيخ الرئيس و ابن سينا ، در سال 370 ق . در حوالى بخارا به دنيا آمد . در سال 375 ، خانواده او به بخارا عزيمت نمودند و او در آنجا ، به كسب دانش پرداخت . مهمترين استادان او در اين زمان ، محمود مساح ، استاد رياضى و ابو عبد اللّه ناتلى استاد فلسفه و منطق بودند . در حدود بيست سالگى ، نوح بن منصور سامانى از امراى آل سامان « 3 » را از بيمارى نجات داد و به همين دليل ، از نزديكان و همنشينان او شد .

--> ( 1 ) . تهران ، 1370 شمسى ( 2 ) . تهران ، 1384 شمسى ( 3 ) . جلوس در سال 367