موضوع پايان‌نامه‌هاى متعدد ، مورد بررسى قرار گرفته است . « 1 » چهرهء اصلى آموزش پزشكى علمى در سوريه و مصر در سدهء هفتم ، مهذّب الدين عبد الرحيم بن على ، مشهور به دخوار ( م 628 ق ) است كه پزشكى را نزد ابن مطران آموخته و به نوبهء خود به شاگردان بسيارى در دمشق تعليم داده بود . او اندكى پيش از مرگ ، مدرسه‌اى ساخت كه ويژهء آموزش پزشكى بود . اين مدرسه در 628 ق حدود يك ماه پس از مرگ دخوار گشايش يافت و تا 820 ق - كه آن را تعمير و مرمت كردند - هنوز وجود داشت . دو شاگرد مشهورتر او ، ابن أبى اصيبعه و ابن نفيس بودند . ابن ابى اصيبعه در خانواده‌اى از پزشكان دمشقى به دنيا آمد و در دورهء خود چشم‌پزشك معروفى در بيمارستان نورى بود . امروز نام او بيشتر با كتاب عيون الأنباء فى طبقات الأطباء پيوند دارد ، كه در آن شرح احوال بيش از 380 پزشك و دانشمند را به دست مىدهد . مشابه اين اثر ، تأليف ابن قفطى همين زمينه را بسط بسيار داده است . « 2 » ابن نفيس كه در منابع عربى معمولا به صفت نسب « القرشى » معروف است ، فقيهى معروف و نيز نويسنده‌اى پركار در زمينهء پزشكى بود . او در نزديكى دمشق به دنيا آمد و طب را در بيمارستان بزرگ نورى فراگرفت . پس از چندى به مصر عزيمت كرد و در بيمارستانى در آنجا به تدريس و طبابت پرداخت . همچنين پزشك شخصى ظاهر ، حاكم مملوك ، شد و اين منصب به او اختيارات انضباطى در مورد اطباى ديگر اعطاء نمود . وى تأليف دايرة المعارف پزشكى بسيار حجيمى ، با عنوان كتاب الشامل فى الصناعة الطبيه ، را پيش گرفت كه بنا بود بالغ بر سيصد جلد شود ، اما فقط هشتاد جلد آن را تكميل كرد . بخش‌هايى از اين تأليف در نه نسخهء خطى محفوظ مانده است كه يكى از آنها به خط خود اوست . همچنين دربارهء چشم‌پزشكى و شرحى بر كتاب المسائل فى الطب حنين بن اسحاق نوشت . پرخواننده‌ترين تلخيص قانون ، كتاب الموجز ابن نفيس بود . او شرحى نيز بر كل قانون نوشت كه خود كارى معتبر است . ابن نفيس در اين كتاب از ابن سينا انتقاد كرده ، از جمله اينكه مىگويد مبحث كالبدشناسى به چندين بخش مختلف قانون گسترده شده است . ابن نفيس

--> ( 1 ) . نك : مجموعه مقالات كنگرهء بزرگداشت سيد اسماعيل جرجانى ، فرهنگستان علوم پزشكى جمهورى اسلامى ايران ، تهران ، 1381 . ( 2 ) . G . Leiser , " Medical Education in Islamic Lands from the Seventh to the Fourteenth Century " , Journal of History of Medicine , XXVII ( 1983 ) , pp . 48 - 75 .