باشد - و روى آن دوغ بياشامند و شرط آن است كه پياز را قبل از انداختن در دوغ به خوبى قاچ كرده باشند . همچنين بو كردن روغن گل و روغن دانهء كدو و خوردن روغن كدو براى پيشگيرى از آسيب باد سام مفيد است . اگر باد سام بر مسافر وزيد ، بايد آب سرد بر خود بپاشد و صورت خود را با آن بشويد . روغن‌هاى سرد نظير روغن گل و افشره‌هاى سرد مانند افشرهء حى العالم و روغن خلاف بر سر گذارد و بعدا خود را شست‌وشو دهد . چنين مسافرى بايد از جماع دورى كند . وقتى درد تسكين يافت ماهى شور و شراب آميخته با آب براى وى خوب و شير از هر غذائى بهتر است به شرط اينكه تب نداشته باشد . ليكن اگر تب داشت و تب نه از نوع عفونى بلكه از نوع تب روزانه بود دوغ ترش برايش مناسب است . اگر به حالت سموم‌زده ، بر اثر تشنگى از خواب بيدار شود بهتر است تشنگى خود را با گرداندن آب در دهن رفع كند . اگر آب را به حد اشباع بنوشد فورا مىميرد . اگر چاره‌اى جز نوشيدن نداشت نبايد آن را به يك بار سركشد بلكه جرعه‌جرعه و با فواصل زياد بخورد . اگر دردش آرام گرفت و هيجان تشنگى فرونشست آنگاه مىتواند آب بخورد ، ليكن اگر قبل از نوشيدن ، روغن گل و آب را مخلوط كند و بعد بخورد بهتر است . كسى كه آفتاب‌زده باشد بايد در جاى خنك بنشيند ، پايش را با آب سرد بشويد و چنانچه تشنه بود اندك‌اندك آب سرد بخورد و خوراكش از غذاهاى زودهضم باشد . فصل چهارم - دستور براى مسافران فصل سرما مسافرت در سرماى سخت براى كسانى كه بار سفر را چنان كه شايسته است تهيه ديده‌اند سخت و خطرناك است تا چه رسد به كسانى كه احتياط را رعايت نكرده‌اند . بارها مشاهده شده است كسانى كه خود را سرتاپا پوشانده‌اند و احتياط را مرعى داشته‌اند ، بر اثر سرما و دمه به بيمارى ترنجيدگى و كزاز گرفتار شده‌اند ، بر اثر سرما يخ بسته‌اند ، به سكته دچار آمده‌اند و به مرگى مشابه مرگ با ترياك و يا مرگ با يبروح ( مردم گياه ) جان سپرده‌اند . سرمازدگان حتى اگر به مرز مرگ نرسند ، اكثر به گرسنگى بوليموس ( سيرىناپذير ) مبتلا مىشوند . راجع به اين حالت گرسنگى و چاره‌جوئى آن و ساير بيماريها در جاى خود بحثى خواهيم داشت . مسافران بايد در سرماى سخت قبل از هر چيز بفكر حفظ منافذ ريز بدن باشند و نگذارند كه هواى سرد ناخودآگاه وارد دهان و بينى شود . ساير اندام‌ها را نيز همانطور كه بعدا توصيه مىكنيم بپوشانند و از سرما دور سازند . وقتى مسافر به سرمنزل مىرسد ، نشايد فورا به نزديك آتش بشتابد ، بلكه بهتر است اصلا بدان نزديك نشود و گرما را بطور تدريجى و اندك‌اندك به بدن راه دهد . اگر برايش