أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
409
قانون ( فارسى )
بايد چارهجوئى كرد ؟ بايد وضع نوشابهء مريض را بررسى كرد كه آيا روشن بوده است يا تيره ؟ . اگر اين نشانهها وجود داشته باشند معلوم مىگردد مواد زائد در اندرون رگها و در غير اين صورت علت در خارج از آنهاست . اگر خستگى ناشى از مواد زائد خارجى باشد و اندرون رگها پاكيزه و بىآلايش باشد ، علاج آن ورزش استرداد ( بهبودىدهنده ) و دستوراتى است كه در مبحث خستگى قرحهاى از آنها ياد كرديم . ليكن اگر سبب درونى بود ( مواد زائد در داخل رگها بودند ) بر تو است كه بيمار را از ورزش و حركت بازدارى ، او را بخوابانى ، گرسنهاش گردانى و هر شب هنگام او را با روغن اندوده كنى و با آب ولرم بشوئى ، به شرطى كه شستوشو را تحمل كند و شروطى كه براى استحمام ذكر كرديم در مورد او جمع باشد . غذاى چنين كسى بايد از انواع سوپها باشد و در آن كيموس خوب كمتر باشد « 203 » و مادهء چسبندگى و غذائى زياد نباشد . جو ، ذرت و گوشت پرندههاى لطيف گوشت كه به بدن لطافت مىدهد غذاهائى از اين مقوله هستند . نوشابهء وى بايد اسكنجبين انگبينى ، آب انگبين و شراب سفيد و رقيق باشد . شراب سفيد و رقيق از اين جهت خوب است كه پختهكننده و ادرارآور است ، ليكن نوشيدن بايد با شرابى شروع شود كه اندكى ترشمزه است و بتدريج به شراب رقيق و سپيدرنگ برسد . اگر اين معالجه مؤثر نشد معلوم مىگردد خلطى دستاندركار است . بايد بخش غالب در خلط را بيرون برانى . اين كار چگونه بايد انجام گيرد ؟ - اگر بخش غالب خون باشد يا خلط با خون همراه باشد علاج آن فصد يعنى خونگيرى از طريق رگ زدن است . اگر خون در خلط غالب نباشد و يا با خلط همراه نباشد ، در وى اسهال ايجاد كن . اگر علامت وجود كمى خون را در آن مشاهده كردى هم اسهال ايجاد كن و هم رگ بزن . مبادا وقتى ديدى نيروى بيمار رو به كاهش مىرود رگ بزنى و يا اسهال ايجاد كنى ؟ روش شناسائى نوع خلط : نوع خلط را به چند روش مىتوان شناخت : از روى ادرار ، بوسيلهء عرق و حالات خواب و بيدارى . اگر بيمار بعد از معالجهء تو از خواب خوش محروم شد خبرى است ناخوشايند . اگر پنداشتى كه خون پسنديده در رگها اندك است و خلطهاى خام و ناپخته بر خون چيرگى دارند ، به بيمار استراحت ده و خوراك و نوشيدنىهاى لطيفكننده در اختيار وى بگذار . غذاى تناول شدهء بيمار نبايد زياد گرم باشد . نوع نوشيدنىهاى وى بايد مقطع ( تكهتكهكننده ) خلط باشد ، مانند اسكنجبين انگبينى . اگر نياز بدان داشتى كه لطيفكنندهها قوىتر و مؤثرتر باشند در غذاى وى و يا عصارهء جو كه بوى مىدهى كمى فلفل بريز . اگر ديدى كه خلطها
--> ( 203 ) - نسخه انگليسى : « به سهولت هضم شود » .