أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
353
قانون ( فارسى )
تاثيرپذيرى سريع از اين حالات مزاج را تباه مىگرداند ، اين تباهى مزاج ممكن است به شيرخوار سرايت كند . ازاينرو است كه پيامبر خدا - سلام و درود بر او باد - فرمود : « ديوانه را دايگى نشايد ! » ، گذشته از آن ، زنى كه بدكردار باشد اعتناى لازم را به بچه نمىكند و كمتر به او مىپردازد . ريخت و هيات پستان : پستان بايد پرگوشت و بزرگ - نه خيلى بزرگ - و در عين بزرگى بدون فروهشتگى باشد و از حيث سفتى و نرمى متناسب باشد . شيرى كه از چنين پستانى مىآيد ، از حيث شكل و اندازه معتدل است ، به سفيدى مىزند ، تغيير رنگ نمىدهد و به سبزى و زردى و سرخى نمىزند ، داراى بوى خوش است ، عفونت و سستى در آن نيست ، بشيرينى مىزند و از آن تلخى و شورى و ترشى حس نمىشود . چنين شيرى از حيث مقدار بايد كافى باشد و اجزايش همانند هم باشند يعنى نه آبكى روان باشد و نه زياد غليظ و متراكم و پنير مانند و نبايد كف داشته باشد . شير را بايد بوسيله ناخن آزمود ، يعنى قطرهاى از آن را بر روى ناخن چكاند ، چنانچه جارى بود معلوم مىشود كه آبكى و رقيق است و اگر از روى ناخن نريخت غليظ مىباشد . شير را علاوه بر وسيلهء ناخن بوسيله شيشه نيز مىتوان آزمايش كرد به اين ترتيب كه : شير را در شيشه مىريزيم ، اندكى مر ( مرمكى ) به آن مىافزائيم و با انگشت تكان مىدهيم . آنگاه مقدارى ماده پنيرى و ماده آبكى نمايان مىگردد . اگر دو بخش پنيرى و آبكى برابر بودند معلوم مىشود شير مطلوب است . اگر دايه واجد شرايط مناسب مذكور باشد ، نوع غذاى وى بايد از گندم ، خندريس ( شراب كهنه يا گندم كهنه ) ، گوشت بره و بزغاله ، گوشت ماهى كه سخت و گنديده نباشد تشكيل شود . كاهو براى وى بسيار مطلوب است و بادام و فندق هم بد نيستند . غذاهائى كه براى دايه نامطلوبند عبارتند از ترتيزك ، ريحان كوهى ( بادروج ) و خردل . نعناع نيز در عداد اين غذاهاست . اگر دايه واجد شرايط نباشد و شير وى با مزاج طفل ناسازگار باشد و در عين حال نتوانيم از شيرش بىنياز باشيم ، بايد در طرز خورانيدن شير و در معالجهء شيردهنده تدبير كنيم : اگر شير غليظ و بدبو باشد ، بايد آن را دوشيد و در مقابل هوا گذاشت و بعدا بطفل داد . اگر شير بسيار گرم بود هرگز نبايد در ناشتا بطفل داده شود . معالجهء دايه : اگر شير دايه غليظ باشد ، دايه بايد اسكنجبين مخلوط با ادويه كه با لطيف كنندههائى ( چاشنى ) مانند پونه ، زوفا ، پونهء كوهى ( حاشا ) و مرزهء كوهى پخته شده است بنوشد ، ترنج و مركبات ديگرى را تناول كند و همراه غذايش كمى ترب بخورد ، بوسيله اسكنجبين گرم