وارد شده است و نفس و طبيعت يكباره بدان مشغول گرديده‌اند . سبب نبض ترنجيده : نبض ترنجيده از حركات غير طبيعى نيرو و از بدهيئتى ابزار سرچشمه مىگيرد . سبب نبض لرزان : نبض لرزان ناشى از نيرو و سختى ابزار و نياز زياد است و در غير اين صورت به لرزش نيازى ندارد . نبض موجى اكثر از ناتوانى نيرو كه نمىتواند اشياء را گسترش دهد منشاء مىگيرد و يا اينكه ناشى از نرمى ابزار است ، هرچند كه همراه نرمى ابزار كم نيروئى زياد در كار نباشد ، زيرا ابزار نرم و مرطوب تكان و حركت دادن جزء گرم را نمىپذيرد . ابزار نرم و تر مانند ابزار خشك و سخت نيست ، چه خشكى تكان مىدهد و مىلرزاند و سخت خشك اگر سرى را بجنباند ، سر ديگر را نيز بجنبش درمىآورد ، جدائىپذير است و براى دولا شدن و تغيير هيئت دادن آمادگى دارد . سبب نبض كرمى و مورچه‌اى ناتوانى بغايت درجه آن است و در آن درنگ و تواتر و اختلاف در ميان اجزاى نبض روى مىدهد . نيروى چنين ناتوانى ياراى آن را ندارد كه ابزار را يك دفعه باز كند و به اين جهت جزئى بعد از جزء ديگر باز مىشود . علل نبض بدوزن : اگر زمان آرامش كوتاه آيد سبب اين نوع نبض زيادى نياز است . اگر در زمان حركت كاهش روى دهد سبب آن ناتوانى زياد و يا نبودن نياز است . ليكن اگر زمان حركت ، بر اثر سرعت باز شدن كاهش يابد تاثيرى به اين موضوع ندارد علل حالت‌هاى نبض : پر بودن ، تهى بودن ، گرم بودن ، سردى ، بلندى و پستى است كه آشكار هستند . فصل هفتم - نبض جنس نر و ماده در مراحل عمر مردها كه نيرومندتر از زنان هستند و نياز ( به فرونشاندن حرارت ) بيشتر دارند ، داراى نبض بزرگ‌تر و درشت‌تر از زنان هستند . از آنجا كه نبض درشت نياز مردان را برآورده مىكند ، احتياج به سرعت نبض در آنها كم است . سرعت نبض مردان از سرعت نبض زنان كمتر است و در كم و زيادى باهم تفاوت زياد دارند .