هر نبضى كه در آن نيرو پابرجاست و بطور متوالى مىآيد حتما بايد سريع باشد ، زيرا متوالى بودن بىتوقف بايد با يك سرعت انجام گيرد . به لحاظ اينكه نبض مردان آهسته‌روتر است تفاوتشان با نبض زنان بيشتر مىشود . نبض خردسالان بواسطه تاثير رطوبت ، نرمتر از نبض بزرگسالان است و تواتر آن بيشتر است ، زيرا حرارت جسم آنها زيادتر مىباشد . نيروى خردسالانى كه هنوز كاملا نرسيده‌اند ، نه از لحاظ كميت بلكه از حيث تناسب با اندامشان قوىتر است . نبض خردسالان در مقايسه با نسبت جثه كوچك و نارسيده‌شان درشت است ، زيرا ابزار آن‌ها بسيار نرم و نياز آنها بيشتر است و با اينكه جثه كوچكى دارند ، نيروى آنها به تناسب اين جثه ، ضعيف نيست . ليكن نبض بزرگسالان در مقايسه با نبض آنها درشت‌تر است . نبض خردسالان سريع‌تر و پىدرپىتر است و به آن نياز دارند . بخار دودى حاصل از هضم زياد و پىدرپى آمدن هضم كردنىها در خردسالان جمع مىشود و نياز بدان دارند كه بخار را از بدن بيرون رانند و گرمى غريزى را خنك گردانند . نبض جوانان از حيث درشتى بيشتر و از لحاظ سرعت كمتر و بسيار هم كمتر است . تواتر آن كمتر و از لحاظ اختلاف نيز تا اندازه‌اى كمتر از نبض خردسالان است . نبض نوجوانان از نبض جوانان بزرگ‌تر است ، ليكن نبض جوانان نيرومندتر از نبض نوجوانان مىباشد . سابقا يادآور شديم كه گرم‌مزاجى خردسالان با گرمى مزاج جوانان تقريبا برابر است ، بنابراين نياز به نبض در هر دو بايد يكسان باشد . ليكن نيروى جوانان بيشتر است و اين نيرو نبض را چنان درشت مىسازد كه از سرعت و پياپى آمدن بىوقفه بىنياز مىشود . بديهى است كه بزرگ بار آمدن نبض بر اثر نيرو است و نياز سبب است و ابزار كمك‌دهنده . نبض نوپيران كه ناتوان‌تر هستند ، از نبض جوانان كوچكتر و بطئىتر است ، زيرا نوپيران به اندازه جوانان به آن نيازمند نيستند و هم به اين سبب است كه نبض آنها متفاوت‌تر است . نبض كسانى كه بسيار پير شده‌اند كوچك ، متفاوت و بطئى است و ضمنا ممكن است بسبب رطوبت‌هاى غير طبيعى و بيگانه نرم باشد . فصل هشتم - نبض مزاج‌ها 1 - مزاج گرم : از آنجا كه مزاج گرم بيشتر نيازمند نبض است ، چنانچه نيرو و ابزار همكارى كنند نبض مزاج گرم درشت است و اگر يكى از اين دو ، از همكارى دورى جويند ، چنان مىشود كه سابقا شرح داديم . اگر گرمى مزاج ، طبيعى و نه بر اثر بدمزاجى