اختلاف اجزاء نبض در توانائى و ناتوانى و يا در بزرگى و كوچكى است . همهء اين اختلاف‌ها نيز يا به صورت تدريجى و هم‌آهنگ صورت مىگيرد و يا اينكه در افزايش و كاستى اختلاف ، ناهم‌آهنگ است . چنين اختلاف‌هائى ممكن است در بين دو جزء يا سه جزء و يا چهار جزء باشد . منظورم از يك جزء ، دو جزء و سه جزء و چهار جزء محل انگشتان است . بر تو است كه به اين تركيب و تاليف برسى . اختلاف نبض در يك جزء داراى سه حالت است : بريده - بازآمده - پيوسته . 1 - اختلاف از هم بريده حالتى است كه مدت محسوسى در جزء واحدى جدائى افتد . هر دو طرف آن جزء كه در اين مدت جدا شده است ممكن است در سرعت و درنگ و همانندى مختلف باشند . 2 - اختلاف بازآمده حالتى است كه اگر نبض بزرگ است در يك جزء به كوچكى برگردد و بعد آهسته و لطيف بازآيد . نبض متداخل از اين مقوله است . منظور از نبض متداخل آنست كه نبض بسبب اختلاف همانند دو نبض و يا اينكه دو نبض به لحاظ اينكه تداخل كرده‌اند شبيه يك نبض حس شود . دربارهء حالت اخير آراء مختلف وجود دارد . 3 - نبض پيوسته آن است كه اختلاف در آن تدريجى و متواتر باشد و گسستگى كه از تغيير حالت سرعت به درنگ و از درنگ به سرعت و يا از غير اعتدال به اعتدال و بالعكس روى مىدهد حس نشود و همچنين تغيير از بزرگى به كوچكى و اعتدال در بزرگى و هرچه كه از اين قبيل بر آن روى مىآورد احساس نگردد . اين نوع حالات نبض در همانندى داراى استمرار است ، و با اينكه حالت پيوستگى دارد اختلاف در برخى اجزايش بيشتر از اختلاف در اجزاى ديگرش وجود دارد . فصل سوم - نبض‌هاى تركيبى با نام نبض‌هاى تركيبى آن‌قدر زيادند كه نمىتوان آنها را شمرد . بسيارى از آنها هنوز نامى ندارند . انواعى كه داراى نام خاصى هستند بقرار زيرند : 1 - نبض آهوئى ( غزالى ) : اين نبض در يك جزء داراى سه حالت اختلاف است : آهسته مىزند ، قطع مىشود ، به سرعت مىزند . 2 - نبض موجى : اين نبض در اجزاى بزرگ و كوچك و بالاآمدگى رگ‌ها مختلف است . در ابتداى حركت داراى گستردگى و پيشروى و در انتها واجد اختلاف است . در آن نوعى نرمش وجود دارد ، زياد كوچك نيست و تا اندازه‌اى هم پهنا دارد . ضربان اين نبض