أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

265

قانون ( فارسى )

برخى از اين علائم از كنش طبيعت اصلى هستند مانند سكسكه . برخى بر اثر عارضه‌هائى بر طبيعت هستند مانند ترنجيدن و لرزش . عده‌اى از اراده سر مىزنند مانند بيتابى و پهلوبه‌پهلو شدن و سرانجام برخى نيز در بين ارادى و طبيعى مشتركند مانند سرفه و ادرار . در بين علائم اخير ، در عده‌اى اراده بيشتر از طبيعت دخالت دارد مانند سرفه و در عده‌اى علائمى كه از طبيعت پديد مىآيند و اراده‌اى در آنها در كار نيست ، يا حس آن را خبر مىدهد مانند فراشا ( قشعريره ) و يا حس از آن خبر نمىدهد ، زيرا احساس نمىشود ، مانند اختلاج ( پريدن اندام ) . اين جنبشها از لحاظ كيفيت و كميت اختلاف دارند . برخى از آنها بخودىخود از سايرين نيرومندترند مانند سرفه كه از لحاظ اختلاج ( پريدن ) نيرومندتر است . برخى ديگر جنبش‌دهنده‌هاى بيشتر دارند . مثلا عامل جنباننده عطسه بيشتر از سرفه نيرومند است ، زيرا سرفه از تحريك اندام‌هاى سينه پديد مىآيد ولى در حركت دادن عطسه اندام‌هاى سر و سينه در كارند . حركات از لحاظ خطر « 57 » نيز متفاوتند ، چنان كه سكسكه خشك از سرفه با خطرتر است هرچند سرفه شديدتر باشد . ممكن است تفاوت حركت در تفاوت ابزارى باشد كه طبيعت بوسيله آن حركت را ايجاد مىكند و در اين صورت آن ابزار طبيعى يا اصلى است مانند ماهيچه‌هاى شكم كه موجب حركت درد در شكم مىباشند و يا اينكه آن ابزار جزء طبيعت نيست و بيگانه است مانند هوا كه سرفه را پديد مىآورد . و يا اينكه حركت ناشى از اختلاف اندام منشاء است مانند سرفه و تهوع . اين اختلاف ممكن است در نيروى كار باشد همچنانكه ، منشاء اختلاج اندام طبيعى است و منشاء سرفه نفسانى . و يا در ماده باشد همچنانكه سرفه از ماده غليظ است و اختلاج از باد . علائمى كه ذكر شد يا غالبا از سطح اندام‌ها خبر مىدهند و يا از درون آنها ، مانند سرخى گونه در ذات الريه و يا علائمى كه بيماريهاى درونى را نشان مىدهند . براى نتيجه‌گيرى از علائمى كه دلالت بر بيماريهاى درونى دارند ، طبيب بايد اولا در شناسائى همهء اندامها بصيرت داشته باشد و بداند كه گوهر هر عضوى از چيست ؟ آيا گوشتى است يا غير گوشتى و اين علامت چگونه از آن سر زده است ، مثلا بايد بداند فلان

--> ( 57 ) - خطر حركات مورد نظر مانند سرفه ، عطسه و يا سكسكه در طب جديد نيز همانند طب قديم مورد توجه قرار گرفته است و با توجه به شدت و ضعف موارد مذكور ممكن است عوارض يا خطراتى همراه آن باشد ، مثلا در هنگام بروز سرفه‌هاى شديد در اشخاص پيرى كه مبتلا به استئوپروز هم هستند شكستگى دنده‌ها ديده شده است .