أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
235
قانون ( فارسى )
در حد اعتدال باشد و احتباس و تخليه موقعى انجام گيرند كه بدن نياز دارد ، اين اعمال سودمندند و سلامت بدن را حفظ مىكنند . اينك كه انواع علل ضرورى و بايسته را شرح داديم و شايد هم قسمت اعظم آنها از ضروريات نباشند ، بگذار موجبات ديگر را ذكر كنيم . فصل هيجدهم - موجبات مفيد و غير ضرورى بگذار از موجباتى سخن گوئيم كه نه از جنس مزاج هستند و نه ضد مزاج ؛ نه زيان آورند و نه مانند هوا براى بدن ضرورى هستند . منظور من از اين موجبات ، استحمام ، ماساژ دادن و نظير آنها است . ابتدا درباره اين موضوع بطور عمومى بحث مىكنيم و مىگوئيم : چيزهائى كه خارج از بدن هستند و بر بدن تاثير مىگذارند و در برخورد با بدن واكنشى بر جاى مىگذارند بر چند وجه هستند : الف - يا ماده لطيف آنها بوسيله نيروئى كه دارد به منافذ زير پوست راه مىيابد و در آن نفوذ مىكند و منتشر مىگردد . ب - يا اينكه مادهاى كه به پوست رسيده است اندامها را از راه مسام به سوى خود جذب مىكند . ج - يا اينكه هم نفوذ مىكند و هم جذب مىنمايد . د - يا اينكه بدون آميزش و نفوذ و به همان صورت كه هست تاثير خود را مىگذارد و تغييراتى بر بدن وارد مىسازد . اين تاثيرگذارى نيز سه حالت دارد : 1 - مادهء تاثيرگذار به همان صورت كه هست سردىبخش و گرمىبخش بدن است ، مانند ماليدنيهاى سردكننده و گرمىدهنده نظير كمادها . 2 - يا اينكه نيروى تاثيربخش در آن چيز وجود دارد ، ليكن بايد حرارت غريزى در آن باشد تا نيروى تاثيركننده را برانگيزد و آنگاه موثر واقع شود . 3 - يا اينكه ( مادهء تاثيركننده ) داراى ويژگيهائى است كه بواسطه آن ويژگيها بر بدن تاثير مىگذارد . موادى وجود دارند كه در برخورد با سطح خارجى بدن كارگرند و در درون بدن تاثيرى ندارند ، مانند پياز . اگر پياز را بر سطح بدن قرار دهيم و آن را ببنديم و مدتى بگذاريم ، بر اثر آن زخم پديد مىآيد ، درحالىكه اگر آن را بخوريم در درون بدن زخمى ايجاد نمىكند .