أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
213
قانون ( فارسى )
افزونى و كاستى آب و كيفيت خاك - كه آزاد و يا شوره و يا خاك سياه است و يا كانى است - جملگى تاثيراتى بر حالات بدن دارند . همچنين ياد گرفتى چگونه مىتوان مزاج هوا را از موقع زمين و از خاك و از بخارى كه به آن نزديك است و از كوههاى پيرامون آن و از بادهائى كه در منطقه مىوزد تشخيص داد . بطور كلى مىگوئيم ، هوائى كه بعد از غروب خورشيد ، زود سرد گردد و هنگام طلوع خورشيد زود گرم شود هوائى است لطيف و در حالت عكس ، مخالف آن . بدترين هوا آن است كه دل را افسرده كند و نفس را تنگى بخشد . اينك مناطق سكونت را بررسى مىكنيم : مناطق گرمسير : مردم مناطق گرمسير سياهچرده و موفلفلى هستند و نيروى هضم كافى ندارند . اگر در منطقهى گرمسير تحليل ( تبخير ) بيش از حد رخ دهد و رطوبت كاهش يابد ، مردم آن سرزمين زود پير مىشوند ، همچنانكه در حبشه مىبينيم كه مردم در سىسالگى پير مىشوند و چون روح آنها بسيار تحليل رفته است همه بزدل و ترسو هستند . مردم گرمسيرى بيشتر از ساير مردم نرمش تن دارند . مناطق سردسير : ساكنان مناطق سردسير از مردم مناطق گرمسير نيرومندتر ، پردلتر و خوش هضمترند ، چنان كه دريافتى . اگر منطقهاى سردسير مرطوب باشد مردمانش چاق و تر و تازه و داراى رگهاى پوشيده هستند . مناطق مرطوب : ساكنان سرزمينهاى رطوبى زيباروى و نرمپوست هستند و در ورزش زود خسته مىشوند . در اين مناطق نه تابستان بسيار گرم است و نه زمستان زياد سرد . در مناطق مرطوب تب مزمن ، اسهال ، خونريزى بر اثر حيض و بواسير ، بيمارى بواسير و قرحه و عفونت و قلاع و بيمارى صرع زياد است . مناطق خشك : مردم اين سرزمينها خشكمزاج و خشكيدهپوست و واجد پوست تركدار و خشكمغز مىباشند و حالات آنها كاملا برعكس حالات مردم مناطق مرطوب و داراى تابستان گرم و زمستان سرد است . بلنديها : مردمان سرزمينهاى مرتفع تندرست ، نيرومند ، چست و چابك و داراى عمر زياد هستند . پستىها : آب در سرزمينهاى پست خنك نيست بويژه اگر راكد باشد . آبهاى اين مناطق يا آبهاى مسيلها است و يا در آنها خزهها زندگى مىكنند . و چون هوا در اين سرزمينها بد است ، آبها نيز به تبعيت از آن بد مىشوند . مردمان چنين مناطقى همواره به رمد ( درد چشم ) و پژمردگى و رنگپريدگى دچار مىشوند .