فن دوم - بيمارى ، علت و نشانه‌هاى آن اين بخش شامل سه تعليم است : تعليم اول - بيمارىها و آن مشتمل بر هشت فصل است . فصل اول - بيمارى چيست ؟ - علت‌ها و نشانه‌هاى آن كدامند ؟ « 1 » گوئيم : روند دانش طب بر اين است كه هر حالتى از حالات تن و پايدارى و دگرگونى آن حتما داراى علتى است . بيمارى حالتى است غير طبيعى كه در تن آدمى جاى مىگيرد و بدون شك واكنش آسيبى است كه از كنش اوليه غير طبيعى سرچشمه مىگيرد . اين كنش غير طبيعى يا از مزاجى غير طبيعى است و يا از تركيبى غير طبيعى . عارضه نشانه بيمارى نتيجه و تابع اين حالت غير طبيعى است . پس عرض ( روى آورد ) « 2 » نيز چيزى است غير طبيعى ، خواه آن روى آورد مخالف حالت طبيعى باشد ، مانند احساس درد از بيمارى قولنج و خواه مناسب حالت طبيعى باشد مانند ظهور سرخى در گونه انسان در اشخاصى كه به ذات الريه مبتلا شده‌اند .

--> ( 1 ) - بيمارى ( Disease ) فرآيند ناخوش مشخصى است كه داراى علائم معينى مىباشد و ممكن است تمامى بدن يا جزئى از آن را فراگيرد . اتيولوژى ، پاتولوژى و پيش‌آگهى آن ممكن است معلوم باشد يا نباشد . بيمارى ( Sickness , ilness , ) حالتى است كه بدن يا اجزاء بدن از حالت سلامت طبيعى بوجهى مشخص خارج مىشود ( فرهنگ پزشكى دورلند ) . ( 2 ) - عرض : الف - علامت ذهنى ( Symptom ) هر نوع نشان ذهنى بيمارى يا حالت يك بيمار را گويند . يعنى هر نوع نشانى كه توسط بيمار درك مىشود و تغيير در حالت بيمار كه روشنگر نوعى حالت جسمى يا روانى وى مىباشد . ب - علامت عينى ( Sign ) هر نوع نشان عينى بيمارى را گويند .