أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

119

قانون ( فارسى )

مىرسد . اعصابى كه در اندام‌هاى مجاور پوست قرار دارند ، تارهائى از خود منشعب مىسازند كه شاخه‌هاى ريز آن‌ها هستند و با پوست آميخته‌اند . مغز منشاء اعصاب است و اين منشاء بودن يا مستقيم است و يا غير مستقيم . در حالت غير مستقيم واسطه‌اى وجود دارد كه همان نخاع است . اعصابى كه مستقيما از مغز بيرون مىآيند ، اعصابى هستند كه حس و حركت را فقط به اندام‌هاى سر و صورت و احشاء درونى مىرسانند . اندام‌هاى ديگر تن ، حس و حركت را از اعصابى دريافت مىدارند كه از نخاع منشاء مىگيرند و در طول بدن پراكنده مىشوند . جالينوس توضيح داده است كه احشاء در حد زيادى مورد عنايت مغز واقع شده است و از روى اعصابى كه از مغز به احشاء رسيده است مىتوان دريافت كه مغز تا چه اندازه به رعايت احشاء اهميت داده است . آفريدگار دانا و توانا كه نامش گرامى باد ، در حفظ و رعايت وضع احشاء احتياطهائى را مرعى داشته است كه نصيب ساير اندام‌ها نيست . اين رعايت ويژه در مورد اعصاب رسيده به احشاء از آن است كه وقتى يك عصب از منشاء دور مىشود بايستى تاب‌وتوان بيشترى نصيبش شود و براى اين منظور اين عصب را بوسيله جسمى كه از لحاظ سرشت حد واسط بين عصب و غضروف است پوشانيده است . هرجا كه عصب براى رسيدن به احشاء به مسير مور بىنياز داشته است ، جسم پوشاننده آن نيز شكل جسم عصب را به خود مىگيرد . اين راه مورب و عبور از پيچ‌وخم اعصاب در سه موقع پيش مىآيد ، بشرح زير : اول در حنجره ، دوم در موقعى كه به سوى دهان راهى دارد ، سوم هنگامى كه سينه را پشت سر مىگذارد . ساير اعصاب بخشندهء حس كه از مغز بيرون مىآيند بطور مستقيم و بدون كجروى به مقصد روى مىآورند ، چه راه راست ، راهى را زودتر به مقصد مىرساند . در اين راست‌روى فائده ديگر نيز وجود دارد و آن اينكه اعصاب حسى اگر نرم‌تر باشند و از همانندى سرشت منشاء خود يعنى مغز كه نرم است دور نگردند بهتر مىتوانند حس را به اندام‌ها برسانند و اعصاب راست‌رو نرم مىمانند و نيازى به سفت بودن ندارند . ليكن اعصاب حركتى كه به سوى مقصد گسيل شده‌اند بايستى پيچ‌وخم‌هائى در مسير خود ببينند . كجروى راه را دور تر مىسازد و اعصاب بناچار از منشاء دور تر مىافتند و از اين روى احتياج به سفتى دارند و به اين جهت همين‌كه از منشاء دور مىشوند بتدريج سخت و سفت مىگردند . هريك از دو بخش اعصاب حسى و اعصاب حركتى كه بر يكى نرمى و بر ديگرى سفتى مقرر است ، تابع منشاء و خاستگاه خويشند . بخش اعظم اعصاب حسى از قسمت جلوى مغز منشاء گرفته‌اند و اين قسمت مغز نرم‌تر است . بخش اعظم اعصاب حركتى زادهء قسمت عقبى مغز هستند و اين قسمت مغز در سرشت خود سخت‌تر درست شده است .