أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

63

قانون ( فارسى )

دندان‌ها داراى ريشه و همچنين واجد رئوس تيز هستند و در داخل حفره‌هاى دندانى بر روى هر دو آرواره جاى گرفته‌اند . در كنارهء هر حفره دندانى زائدهء مدورى است و استخوان كوچكى بر آن روئيده است كه دندان‌ها را در بر مىگيرد و بطور محكم استوار مىسازد . هريك از دندان‌ها ، بجز آسياها داراى يك ريشه هستند ، ليكن هريك از آسياهاى آرواره تحتانى داراى لااقل دو ريشه‌اند و ممكن است - بويژه دندانهاى عقل - واجد سه ريشه باشند . هريك از آسياهاى آروارهء فوقانى لااقل داراى سه ريشه‌اند و شايد - بويژه دندان‌هاى عقل - داراى چهار ريشه باشند « 89 » . زياد شدن ريشه در آسياهاى فوقانى به لحاظ بزرگى آنها و كار بيشتر آنهاست و چون رو به پائين قرار دارند سنگينى آنها را به جهت مخالف گرايش مىدهد ، در صورتى كه در آسياهاى آرواره تحتانى اين سنگينى مخالف مركز نيست . بطور كلى استخوان‌ها بجز دندان‌ها فاقد حس هستند . جالينوس گويد : تجربه نشان مىدهد كه دندان‌ها حس دارند و اين حس بوسيله نيروئى در آنها ايجاد شده است كه از سوى مغز بكمك آنها مىآيد تا گرم را از سرد تشخيص دهند . فصل ششم - فوائد ستون پشت در آفرينش ستون پشت چهار فائده است : نخست اينكه براى نخاع كه جهت بقاى زندگى لازم است معبرى وجود داشته باشد . فائده نخاع را در جاى خود شرح خواهيم داد ، ليكن در اينجا نيز مختصرى به آن اشاره مىكنيم : اگر همه پىها از مغز مىروئيدند ، سر مىبايست بزرگ باشد و بار گرانى براى تن مىگشت علاوه بر آن پىها مىبايست راه دور و درازى را به‌پيمايند و بدورترين نقطه مورد نياز برسند و در اين راه دراز چه‌بسا گزندها و بريدگىهائى به آنها مىرسيد و درازى آنها بر نيروى كشش‌شان اثر مىگذاشت و سست‌تر از آن مىشدند كه بتوانند اندام‌ها را بمنشاء خود مرتبط سازند .

--> ( 89 ) - نسخه انگليسى : در آرواره فوقانى ، تاج هر دندان آسيا داراى حد اقل سه برجستگى ( Tubercle ) است . بعضى اوقات دندان عقل داراى چهار برجستگى است . تاج دندانهاى آرواره تحتانى از تاج دندانهاى آرواره فوقانى بزرگتر است . در نسخه عربى : رئوس ( سرها ) ذكر شده است - اين سر را مىتوان تاج گفت و مىتوان آن را سر كه ريشه است گفت . ليكن على الاكثر مقصود ريشه است . زيرا گويد كه قسمتى مخالف مركز و قسمتى رو به مركزند .