أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
64
قانون ( فارسى )
آفريدگار كه نامش گرامى است نخاع را به همان طريق كه جوئى از چشمه جدا مىشود از مغز جدا كرد و به بخشهاى زيرين بدن بخشيد تا سهم و حصه پىهائى كه در اطراف و اكناف بدن هستند از آن انشعاب برداشته شود و هريك بتناسب تعادل و پيوستگى با اندامها به سهم خود برسد و از اين نظر ستون پشت را براى نخاع به شكل مجرا و گذرگاه محفوظى قرار داد . دوم اينكه ستون پشت مايه حفاظت است و براى اندامهاى برجسته داخل تنه كه مجاور آن هستند مانند سپرى است و ازاينرو براى آن لبهها و زائدههائى آفريده شده است . سوم اينكه ستون پشت براى آن آفريده شده است كه شالوده همه اندامهاى تن باشد و مانند چوبى است كه اساس ساختمان كشتى بر آن استوار است و قطعات ديگر را بر آن مىبندند و در آن جاى مىدهند . ستون پشت به اين جهت سخت آفريده شده است . چهارم اينكه ستون پشت براى قامت و پيكر انسان مايه استوارى و بلندى باشد و به آن ياراى جنبش به اطراف را بدهد . از اين روى ، ستون پشت داراى مهرههاى متعدد و منظم است ، نه استخوانى است يكپارچه و نه از استخوانهاى بسيار تشكيل شده است و مفاصل بين مهرهها نه آنقدر كم مقاومت هستند كه قامت را سستى دهند و نه آنقدر سفت كه نرمشپذيرى را از بين ببرند . فصل هفتم - تشريح مهرهها ( فقرات ) گوئيم : مهره استخوانى است با سوراخى در وسط كه نخاع در آن جاى گرفته است . استخوان مهره يا داراى چهار زائده است كه در طرفهاى راست و چپ و بالا و پائين قرار دارند ، در اين صورت زائده بالائى را بالاگرا و پائينى را پائينگرا ( يا واژگون ) مىنامند . يا اينكه داراى شش زائده است كه چهار زائده در طرفى و دو زائده ديگر در طرف ديگر قرار گرفتهاند . شايد هم تعداد زائدهها هشتتا باشد . كار اين زوائد در آن است كه با انطباق برجستگى يكى از آنها در فرورفتگى ديگرى ، مفصلهائى ايجاد شود كه آنها را بطور مرتب بهم پيوند دهد . زوائد ديگرى در مهرهها وجود دارد كه كار ديگرى دارند و آن عمل حفاظت ، و مانند سپرى ممانعت در برابر سائيدگى است و بهم بافتن زردپىها بر آنها صورت مىگيرد . اينگونه زائدهها استخوانهاى پهن و سفت هستند و در طول مهرهها قرار دارند . زائدههاى عقبى را بنام خار يا لبه و زائدههاى چپ و راست را بال مىنامند . اين زوائد از پى و رگ و ماهيچههائى نگهبانى مىكنند كه در طول بدن هستند و از جانب مهرهها به بدن راه يافتهاند . برخى از بالها در بهرهرسانى ، ويژگى دارند . بخصوص بالهائى كه بعد از دندهها مىآيند و در آنها گودىهائى وجود دارد كه راس دندههاى كوژ را در خود جاى مىدهند و هموارى بوجود مىآورند .