أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

24

قانون ( فارسى )

اندام‌هاى داراى مزاج مرطوب ، به ترتيب اولويت 1 - بلغم 2 - خون 3 - چربى 4 - پيه 5 - مغز 6 - نخاع 7 - گوشت پستان و بيضه‌ها 8 - شش 9 - جگر 10 - طحال 11 - كليه 12 - ماهيچه‌ها 13 - پوست اين رده‌بندى از جالينوس است ، ولى بايد بدانى كه شش‌ها بطور غريزى و سرشتى بسيار مرطوب نيستند ، زيرا هر اندامى در مزاج غريزى همانند اندام غذا دهندهء خويش گردد و شبيه آن نوع مزاج عارضى است كه سهمش در آن بيشتر است ، و شش از گرم‌ترين خونى كه با صفراى بيشتر آميخته است تغذيه مىكند . اين نكته را نيز جالينوس بما آموخته است . در اين اعضاء رطوبت زيادى مجتمع مىشود كه ناشى از بالا رفتن بخارات بدن است و همچنين از سرازير شدن رطوبت بوسيله نزله‌ها ( سرماخوردگى كه تب و سرفه مىآورد ) به سوى آن اعضاست . پس بايد چنين نتيجه گرفت كه رطوبت غريزى جگر از رطوبت غريزى شش بيشتر و در نم‌پذيرى ( تر شدن ) به آن نزديكتر است ، هرچند پايدارى در تر بودن شايد او را در گوهرش نيز مرطوب‌تر كند . و همچنين بايد به نحوى به كيفيت بلغم و خون پى ببرى ، چندانكه رطوبت بلغم از نم‌پذيرى آن است و رطوبت خون از نفوذ رطوبت در گوهر آن مىباشد . نمناكى بلغم آبكى خودبخود بيشتر از رطوبت خون است ، خون نيز در مسير نضج خود بخش اعظم رطوبت را از دست مىدهد و آن به بلغم مىرسد كه آبكى است و آن رطوبت خونى است كه تغيير شكل داده است . از آنجا پى مىبرى كه بلغم طبيعى در واقع خون است كه تا اندازه‌اى تغيير يافته است .