تعليم اول از پنج تعليم كه در جمله فن سوم بود در تربية اطفال و اين بر چهار فصل بود فصل اول در تدبير مولود تا وقت نهوض بدانكه بايد كه طالب ولد اگر صحيح المزاج بود بايد كه در اوقاتى چند كه از مجامعت احتراز بايد كرد محترز باشد مثل ايام حيض زنان و ايام نفاس و شب عيدين و در وقت سفر خصوص سفر دريا و در وقت خسوف و كسوف و انظار نحوس و وقتىكه گردى و دودى و غبارى و تيرگى در هوا بود و وقتى كه از حركتى مفرط يا اعتراضى بيرون آمده باشد يا امتلاى واقع شده باشد يا سوء مزاجى از يك جانب يا هر دو جانب مرد و زن حادث شده باشد يا غمى يا همى يا كدورتى رسيده باشد يا خوفى يا بعثى بود او را يا وقت نماز بود يا طاعتى ديگر بود كه خاطر به آن متعلق باشد اجتناب كند و بايد كه به وضع طبيعى متعارف بعد از ملاعبه و دغدغه ثدى و طلب زن التزام مردم را واقع شود و در وقت صحبت سخن نگويند كه قصور در سخن گفتن فرزند بود و نگاه در فرج همديگر نكنند كه قصور در عين ولد مىشود و زن را از مجراى دبر هرگز نوضعند كه فرزند علت ظهر كه آن را بته گويند پديد مىشود و در اثناى صحبت حركات مختلف غير متعارف ناصواب نكنند كه فرزند را بلهو و عبث مائل مىسازد بلكه نماز و دعا كنند و از خداى تعالى فرزند صالح بدعا طلب نمايند و بذكر خداى تعالى مشغول باشند تا از صحبت فارغ شود بايد كه مرد بسيار مائل شده باشد بصحبت و چون از صحبت فارغ شوند زن ساعتى به همان وضع خود خوابيده بماند و برنخيزد و بعد از ان به پهلوى راست برخيزد كه شايد كه از عالم اسباب نطفه پسر شود و گفته‌اند كه اگر طرف خصيه چپ كسى را در وقت صحبت بربندد نطفه پسر شود بعد از ان كه حمل گرفته باشد بايد كه از حركات عنيفه و از آوازهاى صريره چون صريه ابواب صراره و زور كردن بر چيزها و حمل چيزهاى ثقيل و جستن از جايگاهى رفيع احتراز كنند و از اكل طعوم حاره حريفه و امتلا و غذاهاى غليظ كدر محترز باشد خصوص در سه ماه اول و سه ماه آخر حمل كه خطر درين وقت بيشتر بود و چون وقت ولادت نزديك مىشود بايد كه بحمام بسيار رود و درنگ نكند و از غذاها غذاهاى نرم سبك جيد الكيموس خورند از مثل جوان مرغها و شورواها باسفاناج و شورواى دهنى و حركت بيشتر كند حركتهاى باعتدال و برفق و در وقت ولادت اختيار خانه كنند معتدل باشد در گرمى و سردى و روشنى و تاريكى و از كسانى كه آن زن را با ايشان انسى باشد حاضر كنند و اطراف او را نگهدارند و كسى در پيش او بنشيند تا به او اعتماد كند و قابله از عقب سر او بنشيند و آن‌كس كه در پيش نشسته باشد دست در شكم او برفق بمالد و آب گرم بر كمر او و شكمش باعتدال بريزد و بروغن گل چرب كنند تا آنكه طفل سر او پيدا شود قابله دست خود را بروغن بادام چرب كرده در زير سر او بدارد چنان كه كف دست او بر اكله سر طفل بود و انگشتان بر گردن او نگهدارد و دستى ديگر در زير پشت او بدارد تا بر بالاى دست او فرود آيد و او را نگهدارد و بر بالاى دست خود نگهدارد و چون طفل را در دست گرفت بايد كه آب گرم باعتدال طلب كند و طفل را به آب گرم بشويد اگر هوا سرد بود اما اگر در هواى گرمى بود چنان كه در ان حدت و لدغى نباشد و هوا گرم بود باعتدال به آب معتدل بشويد و بايد كه در ان آب از نمك سود بقدرى كه زياده نشود بكنند تا بدن را صلابتى از ان بهم رسد چراكه بدن طفل بعد از ولادت در غايت لطافت و رقت بود پس بايد كه در وقت شستن به آب نمك او را بشويد و بينى او را نگهدارند تا آب نمك خراشيده نشود و بينى را چرب كنند و روغن زيتون را در چشمش چكانند و اگر مكرر بشويند بهتر بود و بايد كه با نمك بعضى چيزها كه در ان قبضى و تلطفى باشد مثل سنا و قسط شيرين و نعنع و صغر و سماق و سمليله داخل آب كنند و بدن او را بدان بشويند كه موجب تصلب بنه ايشان مىشود و تدهين چشم ايشان را مكرر كنند و گوش او را از آب نمك نگهدارند و بروغن گل چرب كنند و مثانه ايشان را بروغن بابونه بمالند و دبر ايشان را بانگشت خنصر دغدغه كنند و چرب كنند و از بالاى دست خود او را دور نكنند و كف دست را بر سينه او نهند و بر شكمش زور نكنند بعد از ان قماطى طلب كنند كه آن را شسته باشند و كهنه بود و بسيار نرم بود و اول بدن او را خشك كنند بقماشى نرم و در وقت پيچيدن قماط بايد كه اعضاء طفل را درست نگهدارند و باندام درست بنهند و در وقتى كه مىنهند اندك كشتى كه با آن عشق نبود آن‌قدر كه اعضا درست بايستد و اندك فشارى تا بجاى خود چسپان گردد و درست شود و در بستن دست و پا بايد كه كشيدن بعنف نبود و برفق بكشند و بجانب پهلو درست كنند و پايهاى او را درست بكشند و در ميان هر دو ران او چيزى نرمى مثل پنبه و امثال اينها كه در ان نرمى بود تا پايها بهم دوشيده نشود ديگر بعد از غسل بدن طفل چهار انگشت از بالاى ناف بربندند و از بالاى ربط