أبو علي سينا ( مترجم : ملا فتح الله بن فخر الدين شيرازى )

4

كليات قانون ابن سينا ( فارسى )

ارواح و قوى و افعال و اصناف آن و انواع و خواص آن تعليم اول و در آن دو فصل باشد فصل اول در حد طب بطريق مشهور بحسب اصطلاح اطبا و مطابقت معنى اصطلاحى با معنى لغوى فصل دوم در موضوعات طب از امور طبيعى و غير طبيعى از احوال بدن و اسباب آن و علامات آن و حفظ و صحت بدن تعليم دوم از تعاليم سته در آن يك فصل بود و اندر آن فصل معرفت اركان باشد از آتش و باد و خاك و آب تعليم سوم از تعاليم سته در آن سه فصل بود فصل اول در بيان مزاج و تكوين آن و كيفيت آن و تعريف آن و خواص و تقسيم آن فصل دوم در مزاجى كه حادث مىشود در انسان از سن طفوليت تا سن شيوخت كه چند مرتبه باشد فصل سوم در امزجه اعضا از اعضاى مفرد و اعضاى مركب از مثل مزاج استخوان و پى و رباط و وتر و غشاء و عروق و آورده و غضاريف و شحوم و لحوم و سمين و از مثل مزاج دماغ و دل و جگر و نخاع و لحوم رخوه و امثال آنها تا آنكه همه منتهى شوند به جلد كه اعدل امزجه اعضا در او بود و مركز همه جلد انمله سبابه باشد اما مزاج فصول و بلدان و عادات و اصناف و اجناس و عادات بطبيعت آنها معلوم مىشود چراكه آن امورى چندند غير مضبوطه تعليم چهارم از تعاليم سته و در آن دو فصل بود فصل اول در ماهيت خلط و تقسيم آن خلط كه در بدن پديد مىشود چگونه به چهار قسم مىگردد از خون و بلغم و صفرا و سودا و مكان آن از طبيعى و غير طبيعى فصل دوم در كيفيت حدوث و تكوين خلط كه چگونه در جگر پيدا مىشود بعد از آنكه در معده كيلوس بود و از ما ساريق بجگر آيد تعليم پنجم از تعاليم سته در آن يك فصل باشد و پنج جمله فصل اول در ماهيت اعضا و كيفيت تولد اعضا از منى و خون جمله اولى از جمله خمسه در ماهيت استخوانهائى بدن و در اين جمله سى فصل باشد فصل اول در قول كلى در استخوان و مفاصل چنان كه دانسته شود فصل دوم در تشريح قحف يعنى كاسهء سر آدمى فصل سوم در تشريح ما دون القحف فصل چهارم در تشريح فك اعلى و فك اسفل و بينى فصل پنجم در تشريح دندانها و عدد آنها فصل ششم در منفعت صلب فصل هفتم در تشريح فقرات عنق فصل هشتم در منفعت استخوانهاى عنق و تشريح آن و منفعت فقرات عنق فصل نهم در فقرات صدر و منفعت آن فصل دهم در فقرات فطن فصل يازدهم در تشريح عجز و فقرات آن فصل دوازدهم در تشريح عصعص كه مولف بود هم از سه فقره فصل سيزدهم در مجمل اين فقرات فصل چهاردهم در اضلاع كه استخوانهاى پهلو بود فصل پانزدهم در تشريح استخوان سينه فصل شانزدهم در تشريح استخوان ترقوه كه آن را چنبر گردن گويند فصل هفدهم در تشريح كتف و بيان آن‌چنان بود كه مذكور شد فصل هشدهم در تشريح عضد و خلقت آن فصل نوزدهم در تشريح ساعد فصل بستم در تشريح مرفق فصل بيست و يكم در تشريح استخوانهاى رسغ فصل بيست و دوم در تشريح استخوانها مشط فصل بيست و سوم در تشريح اصابع فصل بيست و چهارم در فائده ناخنان و آن چهار قسم بود فصل بيست و پنجم در تشريح عظام عانه فصل بيست و ششم در فوائد رجل فصل بيست و هفتم در تشريح استخوان ران فصل بيست و هشتم در تشريح استخوان ساق فصل بيست و نهم در تشريح مفصل ركبه فصل سىام در تشريح قدم جمله دوم در اعصاب از جمله خمسه و اين جمله منقسم مىشود بسى فصل فصل اول از جمله دوم در كلام كلى در امر اعصاب فصل دوم در تفصيل عضلات محركه وجه از جبهه و مقله و جفن اعلا و روى و لب و اطراف بينى و فك اسفل فصل سوم در تشريح عضله جبهه و عضله پيشانى را يك عدد باشد در غايت رقت و تنگى فصل چهارم در تشريح عضله مقله عين فصل پنجم در تشريح عضل جفن فصل ششم در عضله خد يعنى عضله كه حركت مىدهد رو را فصل هفتم در عضلات شفة فصل هشتم در تشريح عضله منخرين فصل نهم در تشريح عضله فك اسفل فصل دهم در عضلات محركه مر سر را فصل يازدهم در تشريح عضله حنجره كه عضوى باشد غضروفى و مخلوق شده است از سه غضروف فصل دوازدهم در تشريح عضله حلقوم فصل سيزدهم در عضلات استخوان لامى فصل چهاردهم در تشريح عضله زبان فصل پانزدهم در عضلات گردن فصل شانزدهم در تشريح عضله صدر فصل هفدهم در تشريح عضله عضد فصل هشدهم در تشريح عضلات ساعد فصل نوزدهم