ربيع بن أحمد الأخويني البخاري

19

هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )

مزاج يك كيفيت « 1 » غالب بوذ بر ان كيفيات ديكر و مرين را مزاج مفرد كويند . و جهار كونه تركيب ديكر افتذ كى به دو كيفيت غالب بوذ جنانك اين جهار « 2 » كيفيت برآميزند و دو كيفيت قوىتر بوذ از ان دو ديگر ، يكى انك گرمى و خشكى قوىتر بوند از سردى و ترى و « 3 » دوم انك گرمى و ترى قوىتر بوند از سردى و خشكى و سيوم آنك سردى و خشكى قوىتر بوند از گرمى و ترى « 4 » و جهارم آنك سردى و ترّى قوىتر بوند « 5 » از كرمى و خشكى و اين را مزاج مركب خوانند . اين هشت كونه مزاج بود جهار آنك يكى كيفيت غالب بوذ مر آن سه باقى را و جهار آنك دو كيفيت غالب بوذ مر ان دو باقى را و نهم آنك هر جهار كيفيت برابر بوذ « 6 » و اين را مزاج معتدل خوانند و اين نيز بر دو كونه بوذ يكى آنك هر جهار « 7 » برابر بوند و متكافى مر يك ديكر را [ و ديكر آنك دو كيفيت متكافى بوند مر يك ديكر را ] « 8 » و دو كيفيت نامتكافى بوند و يكى بر ان ديكر غالب بوذ و معنى غالب آن بوذ ايذر كى يكى « 9 » قوىتر بوذ و ظاهرتر « 10 » از ان ديگر و اما معتدل سه كونه بوذ يكى را متكافى خوانند بحسب مقادير « 11 » و ديكر نوع را متكافى خوانند بحسب القوه « 12 » و سديكر نوع « 13 » را معتدل خوانند ببرابر حاجت « 14 » و اين جنان بوذ كى مر هر شخصى را مزاجى بوذ ( f . 15 ) جنانك ورا « 15 » مىبايذ و ان « 16 » مزاج ورا « 15 » طبيعى [ بوذ ] « 17 » نه مرضى و اين را معتدل نوعى كويند « 18 » و من هر يكى را مثالى آرم تا ترا معلوم شوذ .

--> ( 1 ) - « ب ه » و « م » : قوىتر و غالبتر . ( 2 ) - ف : اين هر چهار . ( 3 ) - ف : « و » ندارد . ( 4 ) - ف : از كرمى و خشكى . م : از كرمى و ترى . ( 5 ) - ف : « تر بوند » ندارد . ( 6 ) - ف : بوند . ( 7 ) - ب ه : كيفيت . ( 8 ) - از « ف » افزوده شد ب ه : و ديكر آنك دو كيفيت متكافى باشند مر يكديكر را ، صح . ( 9 ) - ف : « يكى » ندارد . ( 10 ) - ب ه : قاهر تر ، خ . ( 11 ) - ب ه : يا متكافى . . . م : بحسب المقادير . ( 12 ) - م : بحسب القوى . ( 13 ) - ف « نوع » ندارد . ( 14 ) - م : بحسب الحاجه . ( 15 ) - ف : او را . ( 16 ) - ف : اين . ( 17 ) - از « ف » و « ب ه » و « م » افزوده شد . ( 18 ) - ف : معتدل نوع خوانند .