ربيع بن أحمد الأخويني البخاري

20

هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )

مثال « 1 » معتدل ببرابر مقدار جنان بوذ كى اكر كسى جهار كونه رنك بگيرذ جن زعفران و شنكرف و سبيذه و انقاس « 2 » و همه برابر كند « 3 » بترازو « 4 » و باز « 5 » بياميزذ همه را ، هر اينه يكى رنك بديد آيذ از آميزش ايشان ، معتدل كه « 6 » نه سرخ بوذ و نه زرد « 6 » و نه سياه و نه سبيد و اين كونه معتدل را متكافى [ بحسب ] « 7 » الاجزا خوانند و سياه بدل كرمى بوذ ايذر و سبيد بدل سردى و زرد بدل خشكى و سرخ بدل ترى بوذ « 8 » . و اين مثال بدان آوردم تا بهر جاى به كار دارى « 9 » اين مثال را خاصه بكونه [ بيشيار ] « 10 » . اما صفرا بكونه زردى بوذ كى بسياهى زند « 11 » و خون سرخى بوذ كه هم بسياهى زند « 12 » و بلغم سبيدى بوذ كه بسرخى زند و سودا بگونهء خاكستر بوذ و اين از قبل احتراق « 13 » بوذ و بوذ كسياه « 14 » بگونه انكشت بوذ و ان « 14 » از قبل گرمى بوذ كى اندر وى مانده بوذ و تمام نسوخته « 15 » بوذ و هر كاهى كزين جهار رنك اعنى سبيد و سياه و سرخ و زرد يكى را مقدار بكاهى يا بفزائى « 16 » رنك نيز بر همان « 17 » قياس بكردذ بزيادت و نقصان و بر تن آدمى هيج اندام « 18 » نيست معتدل بدين مثال ، اعنى ببرابر مقدار الا بوست بيرونين و از همه بوست خاصه‌تر بوست كف دست « 19 » جى بدين بوست كرمى هم جندان است كى سردى و ترى هم جندانست كى خشكى و اين را برهانست حسى « 20 » و الا بجاى ديگر بايذ كفتن نه اينجا .

--> ( 1 ) - ب ه : متكافى بحسب . . . م : متكافى بحسب الاجزاء . ( 2 ) - « ب ه » و « م » : مداد . ( 3 ) - ب ه : و ( 4 ) - ب ه : بسنجد . ( 5 ) - ف : « باز » ندارد . ( 6 - 6 ) - ف : نه زرد بوذ و نه سرخ . ( 7 ) - از « ب ه » و « م » افزوده شد . ( 8 ) - ف : « بود » ندارد . ( 9 ) - ب ه : نكاه ، خ . م : نكه . ( 10 ) - از « م » افزوده شد ، در اصل و « ف » نيز ظاهرا « بيشيار » است . ( 11 ) - « ب ه » و « م » : جون آتش ، صح . ( 12 ) - ب ه : و سطبر بود بقوام و جون بفسرد مانند جكر بود ، صح . ( 13 ) - « ب ه » و « م » : اخلاط . ( 14 - 14 ) - ف : بوذ بكونهء انكشت و اين . ( 15 ) - ب ه : سوخته ، خ ( 16 ) - ب ه : ظ . يا دو يا سه آن رنك آميخته بكاهد يا بيفزايد ، خ . ( 17 ) - ف : به همان . ( 18 ) - ف : اندامى . ( 19 ) - ب ه : كى معتدل . . . است ، صح م : معتدل‌تر آمد . ( 20 ) - ف : چنين . م : حسى .