ربيع بن أحمد الأخويني البخاري
734
هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )
« 1 » اندر افتاذن « 2 » و خواستن كه بدوذ و برمذ و اندر اويختن بهر كسى و از بينى صفرا فروذ آمذن و خوى سرد كشاذن از سر و بيشانى و نبض ساقط كشتن و بايان بركشيذن تا سينه و باز فرونهاذن و راست كردن و باى انداختن ازين سو و از آنسو اينهمه علامات بذ بوذ ، و جن بتب محرقه تن سرد شوذ « 3 » مفاجا و بيمار ازو راحت يابذ بىآنك استفراغى افتاذه بوذ « 4 » و بىآنك تدبيرى مطفى بوذه بوذ « 4 » و بىآنك هواى خنك يافته بوذ و با همين ضعيف كردذ و كر دهان كژ كردذ و لبها بسرسام اينهمه نشان هلاك بوذ ، جن بتب محرقه يرقان آيذ و تب كم نشوذ بيم هلاك بوذ « 5 » آنكه كى بتر كردذ حال بيمار ، و هر عرقى كبهمه تن هموار نيايذ آن بذ بوذ ، و هر عرقى « 6 » كبروز بحران نيايذ ان بذ بوذ « 6 » ، و كر عرق سرد آيذ هلاك كنذ و با همين ار اندكى « 7 » و بر سر بوذ كشنده بوذ ، « 8 » و عرق سرد « 8 » با تب تيز كشنده بوذ ، و كر از بس عرق لرزه و فرژه « 9 » كيرذ بذ بوذ « 9 » . اكنون موازنه بايذ كردن علامات بذ را با نيك ، اكر علامات نيك بيشتر بوذ اعنى صحّت قوّت حيوانى و قوّت نبض و استوا و تمامى قوّت طبيعى بهضم و امساك و دفع و قوّت حركات ارادى و صحّت قوّت نفسانى اعنى تخيّل و فهم و ذكر و نضج مرض و قوّت بيمار بكشيدن بيمارى و خواب [ بوقت تشنكى بوقت و شهوة طعام ] « 10 » بوقت و « 11 » براز بوقت و بول و براز محمود جنانك ياذ كردهام « 12 » اينهمه علامات ببايذ نكريذن و قياس كردن و
--> ( 2 - 1 ) - م : راندن و افتاذن ( 2 ) - ب ه : اندر شكم ( 3 ) - ف : كردذ ( 4 - 4 ) - ف : ندارد ( 5 ) - ب ه : بخاصه ( 6 - 6 ) - ف : كه بوقت بحران نيايذ ان بذ بوذ و هر عرقى كه بيايذ و بيمار به نكردذ ان بذ بوذ ( 7 ) - ف : افزوده . بوذ ( 8 - 8 ) - ف : و كر عرق سرد بوذ ( 9 - 9 ) - ف : آيذ بذ بوذ و ( 10 ) - از « ف » افزوده شد . ب ه : بوقت و تشنكى بوقت و شهوت طعام ( 11 ) - ف : افزوده . آمذن بول و ( 12 ) - ف : ياذ كردم