ربيع بن أحمد الأخويني البخاري
440
هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )
نكند بكوهر اندامها استسقا لحمى بديد آرذ « 1 » ، و كر « 2 » استحالت بديرذ و تشابه نيابذ همجنان سبيد بمانذ بيس كردذ و بهق ، و « 3 » باز اكر اين سو الهضم از سؤ المزاج « 4 » كرم بوذ خون را « 5 » بسوزاند و همه خون « 6 » به صورت صفرا استحالت كند اكرين « 7 » صفرا اندر جرم جكر بمانذ اماسهاى صفرائى آرذ و اكر اندر عروق بروذ خون را كرم كند و تبهاء مطبقه آرذ و اكر ببوسذ تبهاء صفرائى آرذ و اكر بسوى بوست ميل كند طبيعت بوست از وى غذا كند يرقان آرذ « 8 » و كر بميان بوست و كوشت بوذ اينجا « 9 » متحيّر كردذ و ببوسذ جاورسى « 10 » آيذ و آكله و اكر بر سطح بيرونين بوست ببوسد از وى نمله آيذ و يا اندر تنهى جكر بماند و جكر را بكدازذ و فرود آرذ و اين را ( f . 351 ) ذوبانات كويند ، و « 11 » روا بوذ كى تن را بيش از دق ذوبانات افتد و فرق ميان اين هر دو ذوبان آن بوذ كه ذوبان جگر سياه « 12 » و سبز بوذ و ذوبان اعضا زرد بوذ جن زردهء خايه . اينك نقصان قوّت هاضمه ازين كونه بوذ و من علاج سو مزاج حار كفتهام ، علاج اين ذوبانات همان بوذ و علاج اسهال صفرائى همان . باز اكر قوّت دافعه ضعيف شوذ خون باندامها تمام نروذ جى آنجا بمانذ و تباه شوذ و استحالت كند بيكى از كوهر اخلاط اعنى صفرا يا سودا يا بلغم و [ بيماريها ايذ ] « 13 » ببرابر « 14 » اين خلطها و مواد بذ اندر تن گرد آيذ ، اينك بدين « 15 » كونه بوذ شناختن بيماريهاء جگر .
--> ( 1 ) - ف : آيذ ( 2 ) - ب ه : و بهق ( 3 ) - ف : « و » ندارد ( 4 ) - ف : سو مزاج ( 6 - 5 ) - ف : بسوزذ و همه خون را ( 7 ) - ف : اكر اين ( 8 ) - ب ه : و اكر كرمتر شود اخلاط را بسوزاند اكر بتنهء جگر ميل كند اين كرمى آماس ارد و . . . ( 9 - 8 ) - ف : و اكر بميان كوشت و پوست انجا ( 10 ) - م : جاورسه ( 11 ) - ب ه : و باشد كه تن را بيش از دوذوبانات افتد ، نسخه م : و روا بوذ كى تن را بيش از دو ذوبانات افتد ( 12 ) - ب ه : بود ( 13 ) - از « ف » و « م » افزوده شد . در اصل : بيماريهاى اين ( 14 ) - « ف » و « م » : برابر ( 15 ) - ف : ازين