ربيع بن أحمد الأخويني البخاري
158
هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )
دنبه و بيه ، و بعضى غذاها كاهندهء منى بوند « 1 » جن « 2 » سركا « 2 » و نار و سيب خاصه « 3 » ترش و هر « 4 » غذائى كمنى بفزايذ شير زنان بفزايذ و فربهكننده بوذ و هر غذائى كه منى را « 5 » بكاهذ شير بكاهذ و تن را لاغر كند « 6 » . باز داروها سه كونه بوذ : يكى آنك مبدل بوذ و مبدل آن بوذ كى سرد را گرم كند « 7 » و « 7 » كرم را سرد كند ، و ديكر كونه آنك بازداشته را فروذ آرذ يا فروآرنده « 8 » را باز دارذ يا نقصان را بفزايذ يا افزونى را بكاهذ ، و سديكر كونه آن بوذ كه مسكّن بوذ و مسكن آن بوذ كه درد نشاننده بوند « 1 » يا كرم بوذ و محلل جن بابونه « 9 » يا سرد بوذ جن ابيون و اكر خواهى تا بتفصيل جذا جذا بدانى ادويه مفرده ببايذ خواندن . و بدانك همه اغذيهء لزج سدّه كنذ و تب آرذ و همه اغذيهء تيز ملطف بوذ و اخلاط تيز تولد كند و تب آرذ « 10 » . فامّا « 11 » شراب سه كونه بوذ : يكى شراب محض بوذ كبوى هيجكونه قوّت غذائى نبود و ديكر شرابى كه غذا بوذ جنانك در وى هيج قوت شرابى نبوذ و سديكر آنك هم « 12 » غذا بوذ و هم شراب « 12 » . امّا آن شراب كه محض غذا بود ان ميبخته نار بوذ و ميبخته سيب و ميبخته آبى و ميبخته انكور و اما آنك هم غذا بوذ و هم شراب شير بوذ و شراب انكورى تازه و نو و اما آن شرابى « 13 » كهيج غذايى نكند ان شراب محض « 13 » آب بوذ و اب جند كونه بوذ يكى
--> ( 1 ) - ف : بوذ ( 2 - 2 ) - ف : شير كاو ( 3 ) - ف : بخاصه ( 4 ) - ف : و همه ( 5 ) - ف : « را » ندارذ ( 6 ) - ب ه : حال داروها هم برين قياس باشد كى از ان طعام از وى بعضى بيفزايد و بعضى بكاهد و ازو بعضى ببندد چون صمغ و افيون و بعضى بكشايد جون سقمونيا و تربد و اينجا سخن درازست . ( 7 - 7 ) - ف : با ( 8 ) - ف : فروذ اينده ( 9 ) - ف : افزوده . و حلبه ( 10 ) - ب ه : فى ذكر الاشربة و المياة ( 11 ) - ف : و اما ( 12 - 12 ) - ف : شراب بوذ و هم غذا ( 13 - 13 ) - ف : كه غذا نكند و شراب محض بوذ