ربيع بن أحمد الأخويني البخاري
141
هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )
موى است باز استخوان باز غضروف باز رباط « 1 » باز وتر باز اغشيه باز تنهى ركهاى جهنده باز ركهاء ناجهنده « 1 » باز ان اعصاب كى بايشان حركت بوذ « 2 » باز كوشت دل و باز ان اعصاب « 3 » كى بايشان « 4 » حس نبوذ « 5 » . اينك تمام شد كارهاى طبيعى اعنى صحّتى « 6 » و تا اينجا همه صفت كارهاء تندرستى بوذ و بدانك لفظ اعتدال دليل كند بر دو معنى يكى اعتدال مطلق و ديكر اعتدالى كى باطلاق معتدل نبوذ و لكن نزديك بوذ باعتدال و دورى وى از اعتدال بدان مقدار نبوذ كى بكارهاء طبيعى زيان دارذ « 7 » و تا اكنون ما به صفت كردن اين بوذيم و از بهر آن كفتيم كميل دارذ بكرمى و ميل دارد بسردى و كر ميل اين اندامها بكرمى و سردى و ترى و خشكى بدان مقدار بوذ كى بكارهاء طبيعى زيان دارذ « 7 » اين نيز به دو كونه بوذ يا زيان اندكى دارذ يا بسيار و يكى را مسقام « 8 » خوانند و يكى را سقيم جنانك اكر تمام معتدل بوذ صحتى بوذ [ تمام ] « 9 » و جن ميل دارذ صحّتى بوذ دون « 10 » . و من اكنون مشغول كردم بصفت بيماريها و بدانك مزاج كودكان نارسيد « 11 » كرم بوذ و تر و مزاج جوانان كرم بوذ و خشك و مزاج كهلان « 12 » سرد بوذ و خشك و مزاج [ پيران برابر ] « 13 » اندامهاء مفرده سرد بوذ و خشك ( f . 118 ) و برابر « 14 » اجواف اندامهاء مفرده « 15 » سرد بوذ و تر و سال كوذكى از وقت
--> ( 1 - 1 ) - ف : ندارد ( 2 ) - ف : و ( 3 ) - در اصل افزوده ، « كه » . ( 4 ) - ف : با ايشان ( 5 ) - ف : بوذ ( 6 ) - ف : صحى . ( 7 - 7 ) - ف : ندارد ( 8 ) - م : سقام ( 9 ) - از « ف » افزوده شده ب ه : كامل ( 10 ) - ب ه : فى صفت الاسنان ( 11 ) - ف : نارسيذه ( 12 ) - م : دو مويان ( 13 ) - از « ف » افزوده شد . در اصل : برابر ب ه : بيران بحسب . . . اعضاء مفرده ، صح . م : بيران سرد و تر بود بحسب جرم اعضا مفرده . ( 14 ) - ب ه : بحسب ( 15 ) - « ف » و « م » : و مركبه .