ربيع بن أحمد الأخويني البخاري
113
هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )
بوذ كى اندر اجواف « 1 » دماغ است « 2 » و قوّت اعصاب و حواس ازين روح است و سبب « 3 » افعال حيوانى اعتدال اين هواست كى اندر دل است كى ورا حرارت غريزى خوانند و قوت شرايين ازين هواست و كرمى همه تن از حرارت اين هوا باشد و سبب صحت افعال طبيعى اعتدال آن هوا باشذ كى اندر جكر است اعنى اعتدالى ببرابر حاجت اين اندامها و از قبل آنك علت بشرف بيش بوذ از معلول و « 4 » تقدّم دارذ بشرف بر معلول اين هوا « 5 » را روح خواندهاند و فرق بوذ ميان روح و ميان نفس « 6 » ، روح جسم بوذ و نفس جوهر و اين نه جايكاه « 7 » اين سخن است بكدريم « 7 » ازين باب تا سخن دراز نكردذ . اينك ياذ كرديم آن هفت « 8 » جيز كى « 8 » ورا اشيا طبيعى « 9 » خوانند اعنى اسطقسات و مزاجات « 10 » و اخلاط و اعضا و قوى و افعال و ارواح . ماند بر ما ياذ كردن اسباب و علامات فى الاسباب « 11 » اما اسباب ببرابر حالات بدن بوذ و حالات سه بوذ يا صحت بوذ اعنى درستى يا بيمارى يا حالى بوذ كنه درستى « 12 » مطلق بوذ نه « 12 » بيمارى ، همجنين
--> ( 1 ) - ب ه : جوف ، خ ( 2 ) - ب ه : اعتدال مزاج ان اجواف او اما ان اجواف كى بدان خيال باشذ حاجت آيذ او را بمزاج معتدل ميان ترى و خشكى و ان جوف كى به دو فهم باشذ حاجت ايد او را بمزاج كرم و تر نه بافراط لكن نزديك باعتدال و ان جوف كى به دو ذكر باشد حاجت ايد او را بمزاج سرد و خشك نه بافراط نزديك باعتدال ، صح ( 3 ) - ف : افزوده . صحت . ( 4 ) - ف : « و » ندارد ( 5 ) - ف : هواها ( 6 ) - ب ه : زيرا كى ( 7 - 7 ) - ف : است اين سخن را بكذرم ( 8 - 8 ) - ف : كه جملهء . ( 9 ) - ب ه : اسباب طبيعى ، نسخه . م : اسباب طبيعى و امور طبيعى كويند . ( 10 ) - ف : مزاج ( 11 ) - ف : باب فى الاسباب . ب ه : سبب يا صحى باشد يا مرضى يا . . . و نه مرضى اين اسباب و اين علا . . . . . . الابتنى قابل بديرنده مر اين . . . خ . م : سبب يا صحى بود و يا مرضى يا نه صحى و نه مرضى و اين اسباب و علامات نيابى الابتنى قابل مر اين سه حال را . ( 12 - 12 ) - ف : بوذ مطلق و نه