ربيع بن أحمد الأخويني البخاري

111

هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )

آيذ تا تمام شوذ و باشذ كهر فعلى از افعال اندامها بيكى جزو بوذ از اجزاء ان اندام و آن جزوهاء ديكر يارىدهنده بوند مر ان جزو را بر ان « 1 » فعل مثلا كى آلت ديذار رطوبت جليدى است اين رطوبت جليدى بىآن رطوبات و طبقات و عصب مجوف نتوانذ كار كردن و همجنين تن بىقوّت دماغ و دماغ بىقوّت شرايين و دل بىقوّت جكر و جكر بىقوّت معده و امعا و مرارة و طحال و گرده و مثانه كار نتواند كردن و هم بدين قياس بوذ كار مجامعت كى آلت وى انثاوين است و « 2 » بىآن ديكر اندامها برنيايذ كار وى ، « 3 » اكنون بسنده كنيم « 3 » ازين باب و بجمله ببايذ دانستن كى يكى فعل مر دماغ را بوذ و آن خيال بوذ و فهم و ذكر و ديكر حواس را بوذ و ان بنج گونه بوذ : يكى حس بصر اعنى ديذن بجشم و شنيدن بكوش و جشيذن به دهان « 4 » ( f . 93 ) و بوييدن ببينى و بسوذن به همه بوست تن خاصه ببوست كف دست و جنبيذن اندامها بعضلات و اوتار و مفاصل و اعصاب بوذ اينك آن يكى « 5 » فعل حركت ارادى را بجندين اندام حاجت آيذ و افعال دل جن انقباض و انبساط « 6 » و غضب و آلفة « 7 » و تراءس « 8 » و نباهت و حقد و استحيا و خجالت و حسد و مكر و خداع و انصاف و انتصاف و جور و ظلم و شجاعت و تهور و جبن و عفت « 9 » و اخلاق محمود و مذموم و لكن بعضى ازين افعال « 10 » آنست كبى يارى دماغ نتوانذ كردن و فعل جكر ياذ كرده‌ام . و ببايذ دانستن كى سبب اين افعال مزاج اين اندامها بوذ اعنى مزاج اندامهاء مفرده كى تركيب اندامهاء الى از ايشانست و راستى هيئت اندامهاى

--> ( 1 ) - ف : بدان ( 2 ) - ف : « و » ندارد ( 3 ) - ف : بس كنيم ( 4 ) - ف : به زبان ( 5 ) - ف : يك ( 6 ) - ف : جن انبساط و انقباض ( 7 ) - « ف » و « م » : انفه ( 8 ) - م : ترس ف : تراس ( 9 ) - « ب ه » و « م » : افزوده . و جهل ( 10 ) - ف : « افعال » ندارد