ربيع بن أحمد الأخويني البخاري

31

هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )

مضرت بوذ و سبب كردذ مر بيماريهاء صفراوى را خاصه مر نمله را و اسهال « 1 » صفرائىّ را « 1 » و ان صفرا ار جى بمزاج بدان كرمى نيست زوذ تيز كردذ و تباه كردذ و « 2 » عفونت بديرذ « 2 » و تبهاء غبّ غير خالص را سبب كردذ و سحج آرذ و مضرتهاء ديكر « 3 » كى ايذر ياذ نتوان كردن تا كتاب دراز نكردذ . اكر با آن صفرا طبيعى رطوبتى غليظ آميخته كردذ نوعى ديگر پديد آيذ از صفرا نامش محىّ بود و مح بتازى زرده خايه بوذ و از مضار اين صفرا آن بوذ كقى افتذ از وى و بيماريهاء ( f . 26 ) صفرايى را سبب كردد و گر عفونت بديرد از وى آن تب آيذ كى او را اينيالوس « 4 » خوانند و اين ان تب بوذ كى اندرون تن بسوزذ و از بيرون سرد بوذ و اماسهائى « 5 » آرذ كى دير تحليل بديرذ و اكر با خون براميزذ ازو طاعون آيذ . و اكر ازين صفراها كى ياذ كردم اندر معده افتذ از دو حال بيرون نه بوذ كى يا بقى بيرون آيذ يا باسهال يا همان جا بمانذ . اگر آنجا بمانذ و بمعده اندر « 6 » تيزتر كردد و گرم‌تر « 7 » زيان‌كار بغايت كردد و اندر معده شتاب افكند و تلهّب ، اكر بقى بيرون آيذ برنك دو كونه بوذ : يك كونه برنك كندنا بوذ و ديگر برنك زنكار يا برنك نيل و برگ جگندر و اين هر دو سخت بذ بوند و كشنده و گرم بغايت بوذ « 8 » و باشد كى اين صفراء كراثى و زنجارى از سوختن آيذ وزين « 9 » صفرا بوذ كه بتهاء محرقه آيذ و ز بهر « 10 » اين بوذ كى كراثى و زنجارى تيزتر بوذ « 11 » از سلقى و نيلى « 11 » و بوذ كى غذا گرم اندر معده بماند جن شرابى كنانه يا شير و انكبين و معده كرم بوذ ازين جيزها اين صفرا تولّد كند و لكن

--> ( 1 - 1 ) - ف : را كه صفراوى بوذ . ( 2 - 2 ) - ف : عفن كردذ . ( 3 ) - ف : ديكر آيذ . ( 4 ) - ف : ايبيالوس . ( 5 ) - ف : آماسها . ( 6 ) - ف : « اندر » ندارد . ( 7 ) - ف : و . ( 8 ) - ف : بوند . ( 9 ) - ف : و ازين . ( 10 ) - ف : و از بهر . ( 11 - 11 ) - م : از نيلى و جغندرى .