محمد بن زكريا الرازي
62
منصوري في الطب ( فارسى )
شناسى ، سينه و شششناسى ، دلشناسى ، مرى و شكمبه ( معده ) شناسى ، رودهشناسى ، جگرشناسى ، سپرز ( طحال ) شناسى ، كيسهى زردآب شناسى ، كليه ( گرده ) شناسى ، مثانه ( پيشآبدان ) شناسى و ياد كردن كلياتى از سودمندىهاى دستگاه گوارش ، پردهها و نيام شكمشناسى ، خايه و نرينهشناسى ، پستانشناسى ، زهدانشناسى . گفتار دوم پنجاه و هفت بخش است . « 1 » كلياتى در شناخت آميزهها ( مزاج ) نشانههاى تن هماهنگ ( معتدل ) ، نشانههاى آميزه گرم ، نشانههاى آميزهى سرد ، نشانههاى آميزهى تر ، نشانههاى آميزهى خشك ، نشانههاى آميزهى گرم و خشك ، نشانههاى آميزهى سرد و تر ، نشانههاى آميزهى مغز ، نشانههاى آميزهى دل ، شناخت آميزهى شكمبه ( معده ) ، شناخت آميزهى خايهها و يادكرد پيوستها و گوشههايى كه در شناخت آميزهها مىتوان از آن يارى گرفت ، يادآورى نشانههايى كوچك كه با ديگر نشانهها در برخى از حالتها براى شناخت آميزههاى آميختهشده مىتوان از آنها كمك گرفت ، نشانههاى سستى پى ، آميزهى اندامها و
--> ( 1 ) . در دستنوشتهى « اصل » تعداد بخشها با حروف ابجد به صورت ( نح و دارا ) آمده است : رونويس « اصل » تنها رونويسى است كه شماره بخش در فهرست آن با حروف عددى ( ابجد ) آمده است . با اين همه رونويسكننده آن به نظر خودش جانب احتياط را رعايت كرده پس واژههاى بىمعنى چون ( نح و دارا ) به آن افزوده و برخى حروف را تغيير داده ازاينرو برخى شمارهها نادرست شده است . رونويسكننده نسخه ( اوق ) هيچگونه شمارهاى براى بخشها نياورده است . دو رونويسكننده ( يح ) و ( تيم ) شماره گذارى را با عدد كردهاند . با اينهمه من روشنگرى را كه درباره اين دو دستنوشته بايد مىكردم ، گزاره نمودم . ولى شمارههاى بخشها در متن كتاب همان گونه كه نگارندهى آن ( رازى ) گفته است : [ . . . و در هر گفتار بخشهايى آمده كه با حروفى ( ابجد ) بيانگر مراتب عددى است ، نشانهگذارى شده تا هركس به آسانى دسترسى به آنها داشته باشد . . . ] رونويسكنندگان براى اين بخشها بگونه ناشناخته و شگفتآور چيزهايى را رديف كردهاند . نمونه آن در يكى از نسخهها جمع شمارههاى حرفى 349 مىشود و حال اين كه شماره بخش بايد 18 باشد . چون ما در دو دستنوشته دو شماره همساز با هم نديدم ازاينرو تصميم گرفتم از اينگونه شمارهگذارى در متن به جهت ترس از بدرازا كشيده شدن مطالب ، صرفنظر كنم . پس شماره بخشها در فهرست بايد چنين باشد ( كز ، نز ، كد ، لا ، عه ، يط ، كز ، نه ، صه ، لد ، ) كه حرف واژههاى ابجد - هوز - حطى - كلمن - سعفص - قرشت - ثخذ - ضظغ يا ضظغلا كه شمردن آن چنين مىباشد : الف - 1 ، ب - 2 ، ج - 3 ، د - 4 ، ه - 5 ، و - 6 ، ز - 7 ، ح - 8 ، ط - 9 ، ى - 10 ، ك - 20 ، ل - 30 ، م - 40 ، ن - 50 ، س - 60 ع - 70 ، ف - 80 ، ص - 90 ، ق - 100 ، ر - 200 ، ش - 300 ، ت - 400 ، ث - 500 ، خ - 600 ، ذ - 700 ، ض - 800 ، ظ - 900 ، غ - 1000 .