حكيم ابو على ( مجهول ) ( مترجم : محمد بن زكريا الرازي )

مقدمهء مصححين 5

خواص الأشياء ( فارسى )

وى در زمان خود از دانشمندانى بوده كه صيت شهرت مؤلفاتش دنياى آن زمان را فراگرفته است . محمد زكريا در طب و فلسفه و كيميا و حكمت و نجوم و هيئت و علوم مؤلفات و مصنفات دارد ، ولى آنچه كه بيشتر از همه در عالم معروف است ، طب و شيمى مىباشد . ابن النديم « 1 » در كتاب الفهرست ، عدّهء مؤلفات رازى را بالغ بر يك‌صد و شصت و هفت كتاب و مقاله و رساله نوشته است . ابن ابى اصيبعه « 2 » صاحب عيون الانباء ، عدّهء مؤلّفات و مصنّفات وى را دويست و سى و هشت عدد مىداند . ابو ريحان بيرونى « 3 » در رساله‌اى كه فهرست كتب وى را ذكر مىكند ، عدّهء آنها را يك‌صد و هشتاد و چهار مىگويد . بعضى از موّرخين مؤلّفات وى را بالغ بر دويست جلد مىدانند كه در ميان جميع مؤلّفين جهان شايد كسى تاكنون بدين پايه نبوده و ازاين‌رو ، يعنى كثرت مؤلّفات مفيده وى جودت فكر و علّو مقام اين دانشمند را مىرساند . يكى از دانشمندان اروپايى موسوم به « لانگله دوفرنوا » « 4 » در كتاب خود شمارهء كتب پزشك ايرانى را دويست و بيست و شش عدد مىداند .

--> ( 1 ) . ابن النديم - ابو الفرج محمد بن اسحق ( 385 - 297 ه ق . 999 - 909 م ) صاحب تأليف نفيسى است به نام « الفهرست » يا « فهرس العلوم » كه در آن از فنون مختلفه مانند لغت - مذهب - نحو - اخبار - آداب - طب و كيميا - انساب سير - شعر - كلام - فقه - فلسفه و امثال آن و دانشمندان اين فنون را با شرح حال و عقايد و كتب و مؤلفاتشان با بيانى بسيار سليس و عبارتى شيرين به عربى نگاشته كه سند بسيار محكم و متقن براى عموم مراجعه‌كنندگان و تذكره‌نويسان مىباشد . كتاب الفهرست در مصر و ليپزيك آلمان [ Leipzig ] به چاپ رسيده است . ( 2 ) . ابن ابى اصيبعه - نامش احمد پدرش قاسم ملقب به موفق الدين مكنى به ابو العباس و مشهور به ابن ابى اصيبعه مىباشد و از پزشكان مائه هفتم هجرى قمرى و در طب و حكمت و فلسفه و تاريخ دستى بسزا داشته است . وى را كتابى است بسيار نفيس و سودمند به نام « عيون الانباء فى طبقات الاطباء » كه سرگذشت همه پزشكان و حكما از پيدايش طب تا دوران خود مىباشد و يكى از بزرگترين سندهاى تاريخى مىباشد - اين كتاب در دو مجلد در مصر به سال 1299 هجرى قمرى مطابق با 1883 ميلادى چاپ شده است . وفات ابن ابى اصيبعه به سال 668 هجرى قمرى مطابق با 1269 ميلادى مىباشد . ( 3 ) . بيرونى - ابو ريحان بيرونى فيلسوف و منجّم و رياضىدان معروف ايرانى است - تولدش به سال 362 هجرى قمرى مطابق 972 ميلادى در خوارزم و وفاتش به سال 440 هجرى قمرى مطابق 1048 ميلادى در غزنين اتفاق افتاده است . وى را مؤلفات بسيار معتبر مىباشد كه مهمترين آنها كتاب « آثار الباقيه عن القرون الخاليه » و « ماللهند » مىباشد . به علاوه رسالهء مخصوصى در باب كتب و رسالات محمد زكرياى رازى تأليف كرده است كه به سال 1936 ميلادى تحت عنوان : « رساله للبيرونى لفهرست كتب محمد بن زكرياى الرازى » Epitre de Beruni , Contenant des ouvrages de Muhammad B . Zakariya Ar - Razi با شرح و حاشيه از طرف پاول كراوس P . kraus در پاريس به چاپ رسيده است . به نظر مىرسد اين كتاب اولين بيبليوگرافى است كه دانشمندى از دانشمند ديگر به صورت كتاب يا رساله مخصوص به رشته تحرير درآورده است . ( 4 ) . Lenglet Dufresnoy ( Histoire de la philosophie herme ? tique ) .