از استادان ، در رقاب شاگردان ، خلفا عن سلف ، شده كه هرگز توصيف ادويهء قتّاله ننمايند . لا جرم ، تا مخالفت اين دو امر شريف نكرده باشم ، دل بر هلاك نهادم . و دانستم كه خداوند ، جلّ شأنه ، اجر بذل نفس در طاعت او ، ضايع نخواهد كرد . پس خليفه بپسنديد و گفت : بزرگ و جليل دو شرعند كه مرعى داشتى ! و از اموال جزيله و خلاع فاخره ، بر وى ريخته شد آنچه چون بيرون رفت از آنجا ، گرديده بود بهترين مردمان از روى حال و مال و حرمت و جاه » . « 1 » از حنين بن اسحق آثار فراوانى به جاى مانده چنان كه در كتاب آثار حنين بن اسحق كه به وسيلهء عامر رشيد السّامرائى و عبد الحميد العلوچى كه در سال 1974 در بغداد چاپ شده است 669 عنوان كتاب از او ياد شده است كه اگر مكرّرات و مشابهات آنها را صرف نظر كنيم باز هم رقم شگفت‌آورى مىشود . از كتابهاى مهم او كتاب عشر مقالات فى العين است كه از مهمترين كتابها در چشم پزشكى اسلامى به شمار مىآيد و با مقدّمهء عربى و انگليسى در سال 1928 به وسيلهء ماكس مايرهوف در قاهره چاپ شده است . رسالهء حنين بن اسحق از حنين بن اسحق رساله‌اى باقى مانده كه آن را به على بن يحيى نوشته و در آن آثار جالينوس را كه به زبان سريانى و عربى ترجمه شده ياد كرده است . اين رساله قديم‌ترين فهرست اسلامى موجود و در عين حال نخستين كتابى است كه اسلوب و روش ترجمه در اسلام در آن به‌طور دقيق و علمى ثبت و ضبط شده است . نسخهء منحصر به فردى از اين رساله در كتابخانهء اياصوفيه به‌شمارهء 3631 تحت عنوان : رسالة الى على بن يحيى فى ذكر ما ترجم من كتب جالينوس بعلمه و بعض ما لم يترجم موجود بوده و خاورشناس آلمانى Bergshtrasser آن را به زبان آلمانى ترجمه و همراه با متن عربى در سال 1925 در ليپزيك به طبع رسانده است . حنين در اين رساله متجاوز از صد و بيست اثر از جالينوس را ياد مىكند و در هريك كيفيت فراهم آوردن نسخه و ترجمه و مقابله و تهذيب و اصلاح كتاب را بيان مىدارد و نيز

--> ( 1 ) . ترجمهء تاريخ الحكماى قفطى ، ص 244 .