يار محمد خان سهام الدوله / خاور بى بى شادلو

275

سفرنامه هاى سهام الدوله بجنوردى ( فارسى )

گرايش « شيعى » هم مىداشته ، چنان كه امروزه نيز تيره‌هاى كردان گورانى منطقهء غرب ايران غالبا شيعىگرا و حتّى بعضا « غالى » و على اللهى ( - اهل حقّ ) باشند . در هر حال ، آنچه در تتميم شرح نام و نامويس كردى « شادى » بايد افزود ، اين‌كه راقم سطور اسم مؤلّف « گمنام » كتاب بسيار مشهور و گرانقدر « مجمل التواريخ و القصص » ( - طبع ملك الشعراء بهار ، تهران ، 1318 ش ) را حسب مقدّمات پيشگفته و بنابر قرائن واضح و دلايل معيّن به عنوان « ابن شادى » اسد آبادى همدانى باز يافته ، عجالتا تا آن‌كه در كتاب « موّرخان همدان » خويش به تفصيل آورم ، به مناسبت در اين گفتار اجمالا بدان مىپردازد . مؤلف « مجمل التواريخ » ( ح 520 ه ق ) در مطاوى كتاب ، بومگاه زندگى خود را « اسد آباد » همدان ذكر نموده ( ص 72 ) ، و هم آغاز تأليف كتاب را در آن جا ياد كرده است ( ص 8 ) . شادروان علّامه قزوينى نيز پس از تتبّع در خصوص زادگاه و بومگاه مؤلّف ، بىگمان او را از اهالى همدان يا « اسد آباد » همدان دانسته ، كه دربارهء كردان آن نواحى ، امراى ديلمى ، برزكانى و جز اينها ( سدهء 4 ببعد ) اطلاعات بكر و منحصر بفرد از كتاب وى بدست توان آورد . شادروان ملك الشعراء بهار ( ويراستار كتاب ) نيز بدين نتيجه رسيده است كه مؤلف از « اسد آباد » همدان بوده ، و گويا در دستگاه سلجوقيان عراق عجم پيشهء دبيرى و ديوانى داشته است . اما آنچه دربار هء اين تاريخنگار از تضاعيف كتاب وى ( - مجمل التواريخ و القصص ) برمىآيد ، اين‌كه نام نياى او « مهلّب بن محمّد بن شادى » بوده است ( ص 344 ) . اكنون حسب استدراك در مورد ابو عيسى شادى بن محمد اسد آبادى ( سابق الذكر ) اين فرايافت‌ها نيز نتيجه مىشود : ( 1 ) ، مؤلف مجمل التواريخ كه خود از مردم اسد آباد همدان بوده ، و نياى سوم او « شادى » نام داشته ، ظاهرا تبار وى به همان كردان اسد آبادى مىرسيده است . ( 2 ) ، با اطلاعات منحصر به فردى كه خود دربارهء ابو عيسى شادى بن محمد ، آميخته با نوعى همدردى و هوادارى از او بدست مىدهد ، ظاهرا از همان خاندان بوده است . ( 3 ) ، بر اين پايه ، بسا گمان توان برد كه خود ابو عيسى شادى نياى سوم مؤلّف مجمل التواريخ بوده است . بنابر اين مفروضات ، از مراتب پيشگفته ، زنجيرهء تبارى مؤلّف ( گمنام ) كتاب « مجمل التواريخ و القصص » را چنين مىتوان فرانمود : « فلان بن فلان بن مهلّب بن محمّد بن ابى عيسى شادى بن محمّد » كردى اسد آبادى كاتب همدانى ( نيمهء يكم سدهء ششم ه ق ) ،