هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
63
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
و سفر پرزحمت نديده [ است ] و بىهمزبانى ، خيلى سخت به ايشان مىگذرد ؛ و خدا ان شاء اللّه هم شفاشان بدهد و هم حفظشان كند . حضرت اجل « سردار اكرم » هم « دنبلى » از پا درآورده بودند ، سه چهار روز قادر به حركت نبود ، ولى حالا الحمد للّه خوب شده [ و ] راه مىتوانند بروند . در اين دو روزه ، والى « حويزه » « 1 » را كه « مولا طعمه خان » باشد ، معزول و به جاى او « مولا عبد الله خان » را منصوب نمودند . در اين مدت يك ماه ، كه « ايالت » وارد « شوشتر » شدهاند ، اغلب كارهاى رؤسا و مشايخ و ولات « اعراب » ، كه اينجا جمع شده بودند ، حضرت « ايالت » فى نفسه [ و ] بدون وساطت اجزا و احدى فيصل داده ، هريك را به مقر « رياست » و « حكومت » خود با حكم و خلعت معموله روانه فرمودند ؛ به جز عمدة الامراء « شيخ خزعل » ، حاكم « محمّره » ، كه وكيل او « حاجى محمد على رئيس التجار » اينجا است ، و وكيل كارهاى « شيخ خزعل خان » است ، همهء مشايخ و والىها ، خودشان شرفياب شده ، قرار « اقساط مالياتى » را داده ، مخلع شده [ و ] رفتند . و تفصيل آن از اين قرار است : [ 1 ] حكومت محمره و سرحددارى « شط العرب » و « كارون » به « شيخ خزعل خان » ، با عطاء 3 وصله خلعت ، شمشير سروته طلا ، لباده ترمه ، يك طاقه شال براى عمامه . [ 2 ] حكومت و رياست ده ملّا و هندجان « 2 » و جراحى « 3 » و بندر معشور ، « 4 » به « ميرفضل خان »
--> ( 1 ) . حويزه يا هويزه از حوز / هوز / خوز گرفته شده و نام قديم شهرستان سوسنگرد خوزستان است . اين شهر از بناهاى سوسندخت ، همسر يهودى يزدگرد اول ساسانى بوده و تا قرن چهارم هجرى يهودىنشين بوده است . اين شهر در آبانماه 1385 ه . ش . 7651 خانوار و 016 ، 44 نفر جمعيت داشته است . شهر كنونى هويزه از توابع اين شهرستان بوده و قدمت چندانى ندارد . ( 2 ) . هنديجان ( Hendijan ) مركز شهرستان نوبنياد هنديجان ، كه در قديم « اندكان » نام داشته و زادگاه على بن مهزيار اهوازى بوده است . بر اثر طاعون سال 1247 ه . ق . اين شهر عصر ساسانى ويران گرديد . در تاريخ نامهاى « هنديان » يا « هندوان » را نيز به خود گرفته بود و در سال 1385 ه . ش . 513 ، 12 خانوار و 202 ، 25 نفر جمعيت داشته است . ( 3 ) . جراحى ( Jarrahi ) نام رود و دهستانى است در شهرستان بندر ماهشهر در جنوب استان خوزستان ، كه اين دهستان در آبانماه 1385 ه . ش . روىهمرفته 506 ، 10 خانوار و 207 ، 53 نفر جمعيت را در خود جاى داده بود . ( 4 ) . بندر معشور ، كه امروزه بندر ماهشهر ( از سال 1314 ه . ش . ) ناميده شده و در گذشته « ماچول » نام داشته است . اين شهر بندرى مركز شهرستانى به همين نام است و در آبانماه 1385 ه . ش . 163 ، 24 خانوار و 448 ، 11 نفر جمعيت داشته است .