مهتاب ، از گردنهء « كيالان » بگذريم . اردو حركت كرد . پالكى جناب « ساعد السلطنه » را از جلو برديم . به گردنهء « كيالان » داخل شديم و روبه صعود گذاشتيم . اگرچه مرحوم « ناظم خلوت » اين راه را ساخته و خيلى سخت نيست ، ولى زياد سربالاست . درخت‌هاى جنگلى صحرا را آتش زده بودند و مىسوخت . از بالاى گردنه كه نگاه به صحرا مىكرديم ، خيلى صفا داشت . مثل چراغانى و آتش‌بازى خيلى مفصل ، كه مبلغ خطيرى خرج شده باشد ، در نظر جلوه مىنمود ؛ ولى اين آتش‌بازى « طبيعى » بود . درهرحال ، سربالائى گردنه را با زحمت زياد طى نموديم و دو سه‌بار قاطرها هم افتاد و مال‌هاى باردار معيوب شدند . به‌هرصورت ، در سرگردنه قدرى مكث كرده ، بعد سرازير شديم . اين‌طور كه جلو اسب‌ها را دست گرفته [ و ] پياده شديم . هى آمديم و تمام نشد . وضع سختى راه اين گردنه را هركس بخواهد خوب بداند ، بايد ببيند . [ برنج‌زار ] طلوع صبح ، به منزل « برنج‌زار » رسيديم . از آن‌طرف « گردنه كيالان » تا اين « برنج زار » ، 6 ساعت طول كشيد ، و حال اين‌كه 2 فرسخ مسافت است . خلاصه ، در آدم و مال ، جان و حال باقى نماند . طلوع صبح چهارشنبه ، 13 صفر [ 1315 ه . ق . ] خسته و كوفته ، به منزل موسوم به « برنج‌زار » ، كه پاى « گردنهء كيالان » است ، رسيديم . اين طرف « كيالان » ، اول گرمسير و گرمى هواى اين صفحه است . روز را با هزار زحمت شب كرديم . در « برنج‌زار » هم آثار « كاروانسرا » يى از بناهاى مرحوم « ناظم خلوت » هست ، ولى خرابه است . يك نهر آبى هم در 200 قدمى آن « كاروانسرا » مىگذرد و اطراف آن نهر « خرزهره » و بعضى درخت « بيد » و « نى » روئيده و سبز است . به‌هرحال ، هوا خيلى گرم بود و خيلى سخت گذشت . احوال جناب آقاى « ساعد السلطنه » هم قدرى بهتر شده ، ولى به كلى رفع كسالت‌شان نشده بود . گرمى و حرارت آفتاب در اين منزل به درجه‌اى است كه لحيم آفتابهء برنجى ، آب شد و حال من هم دو روز است [ كه ] خوش نيست ؛ همچو گرما تا [ به ] حال نديده بودم .