هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
48
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
نمودند ، كه خاك هر طايفه از الوار را از طرف ديوان به خود آنها سپرده ، [ به ] سوار و پياده مواجب داده ، براى حفظ راه ، مقرر معين شود ، به اينطور كه سه دسته « قراسوران » « 1 » برقرار شود : [ 1 ] دستهء « جودكى » ، از « شهنشاد » تا « سرگل » ، « 2 » 12 سوار [ و ] 50 نفر پياده حراست نمايند . [ 2 ] دستهء « ميرنامدار خان » با برادرهايش ، از « سرگل » - كه پاى گردنهء كيالان است - تا « قلعه رزن » « 3 » مستحفظ باشد با 20 سوار و 40 پياده . [ 3 ] دسته « ميرتقى خان » ، از « قلعه رزن » تا « بلارود » ، « 4 » 20 سوار و 40 پياده . كه به هر سوارى ، سالى 40 تومان ، و پياده 20 تومان مواجب از ديوان داده بشود .
--> ( 1 ) . قراسوران ( qarasuran ) ، قرهسوران ، واژهاى تركى به معناى سياهى راننده كه به سرهنگ محافظان قافله اطلاق مىشد . كسى كه به سركردگى گروهى از طرف پادشاه در راهها مىنشيند تا كاروانها را از منازل مخوف به سلامت بگذراند . ( فرهنگ فارسى معين ، 2 / 1817 ) . ( 2 ) . سرگل ( Sargol ) ، كه همان قلعه سروگل ( Sarvegol ) است . قلعه يا كاروانسرايى بوده در مسير راه خرمآباد به خوزستان ، كه ششمين قلعه محسوب مىشده است : 1 . قلعه شهنشاه 2 . قلعه چمشك 3 . قلعه نصير 4 . قلعه اوسر ( سراب اودلى ) 5 . قلعه ميشوند ( Mishvand ) 6 . قلعه سروگل 7 . قلعه رزه 8 . چارتا ( charta ) . فاصله هر دو قلعه 5 فرسنگ بوده است . ( آثار باستانى و تاريخى لرستان ، 3 / 44 ) . ( 3 ) . قلعه رزن ( Razan ) همان قلعه رزه ( Qale Razeh ) است . بناى اين قلعه بر روى تپهاى سنگى در كنار روستايى به هميننام از توابع بخش الوار گرمسيرى شهرستان انديمشك قرار دارد و سراسر ديوار جنوبى آن مشرف بر درهاى است به عمق 15 متر . بلندى ديوار قلعه در بعضى نقاط به 8 متر مىرسد . براى ورود و خروج فقط يك در غربى داشته است . صحن آن 14 24 متر است . 13 اتاق بزرگ و چند اتاق كوچك داشته ، كه 3 اتاق آن شرقى ، 12 اتاق غربى و 4 اتاق در قسمت شمالى آن ساخته شده است . سردر ورودى نيز اتاقى براى ديدبانى و دربانى قلعه داشته ، كه داراى تيركشهاى متعددى است . دمورگان و دوراند از آن به نام قلعه رضا ياد مىكنند . ( جغرافياى غرب ايران ، 286 ) . در شمال آن قلعه دو طبقه كوچكترى ديده مىشود كه به قلعه حسينى مشهور بوده و اكنون ويران است . ( آثار باستانى و تاريخى لرستان ، 3 / 17 ) . اين دژ در عصر صفويه و توسط والى وقت لرستان ساخته شده و به شماره 7148 در تاريخ 12 بهمن 1381 ه . ش . در فهرست آثار ملى ايران ثبت گرديده است . ( 4 ) . بلارود يا بالارود ( Balarud ) ، رودخانهاى است دائمى از ريزابهء رود دز ، كه از دو بخش بالارود شرقى و غربى تشكيل مىشود . رودخانه بالارود شرقى 100 كيلومتر طول دارد و از دامنه كوه « گداهور » در 58 كيلومترى جنوب خرمآباد سرچشمه مىگيرد و به موازات خط آهن دو رود - انديمشك جريان مىيابد و از غرب انديمشك گذر كرده و سرانجام به رود دز مىريزد . بالارود غربى 45 كيلومتر طول داشته و از دامنهء جنوبى كوه « چاونى » سرچشمه گرفته و در 2 كيلومترى جنوب شرقى شهر حسينيه از توابع انديمشك به بالارود شرقى مىريزد . ( رودها و رودنامه ايران ، 124 ) . اين رود در دوران ايلاميان كابنيت ( cabnit ) نام داشته و به دليل طغيانهاى فصلى ، به بلارود balarud شهرت يافته است و ظاهرا 50 تن از همراهان فتحعلى شاه قاجار را به هلاكت رسانده است .