هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )

305

سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )

« 8 » شديم . شب را حركت كرده ، به جهت ده‌نمك « 9 » . چنان باد سامى گرفت ، كه در راه مكه نديده بودم . نزديك بود به هلاكت برسيم . به ده‌نمك رسيديم . تمام ، افتاديم تا الى غروب ، باد سام و آب شور بود ، كه تمام مدهوش شديم . شب ، حركت نموديم . باز هم باد سام بود ، كه نيم‌جانى بيشتر باقى نمانده بود تا قشلاق « 10 » ، نزديك به هلاكت بوديم . خورده خورده رفع شد . از آن‌جا حركت نموده ، اما اهالى آن‌جا ، آه و ناله داشتند كه امسال « گندم » را زنگ زده ، چيزى باقى نمانده [ است ] . بعد ، از آن‌جا آمده ، وارد ايوان‌كيف « 11 » شديم . در كاروانسرا منزل كرديم . سرهنگى بود اهل قورخانه . بسيار آدم خوب و نجيبى بود ، كه از جانب دولت ، زوارهايى كه فقير بودند و مبتلا شده بودند ، به همه خرجى مىداد . دهى هست مال اميرديوان ، به تحريك غير ، او را چاپيده ، زراعت او را پايمال « 12 » و خرمن او را تمام آتش زده بودند ؛ و از همه جهت ، خيلى خرابى وارد آورده بودند . بعد ، بليت زوار را ديده ، بليت دادند . حركت كرديم . زوار رفتند رو به خاتون‌آباد ، « 13 » و بنده با 5 نوكر خودم روانهء دماوند شديم .

--> جمعيت را در خود جاى داده بود . ( 8 ) . لاسگرد يا لاسجرد ( Lasjerd ) روستايى است تاريخى در 16 كيلومترى شهر سرخه ، كه چند اثر تاريخى دارد : 1 . كاروانسراى شاه عباسى ( صفويه ، ثبت 649 ، مورخ 23 فروردين 1345 ه . ش . ) 2 . كاروانسراى لاسجرد ( صفويه ، ثبت 1995 ، مورخ 16 فروردين 1377 ه . ش . ) 3 . محوطه باستانى اسپى تپه ( پيش از تاريخ ، ثبت 6956 ، مورخ 10 دىماه 1381 ه . ش . ) ( 9 ) . روستاى ده‌نمك كه در برخى منابع قرن چهارم هجرى از آن به نام قرية الملح ياد شده است ، در 27 كيلومترى « گرمسار » واقع گرديده و داراى بناهاى تاريخى متعددى است . 1 . كاروانسراى شاه عباسى ده نمك ( صفويه ، ثبت 978 ، مورخ 4 شهريور 1353 ه . ش . ) 2 . يخچال ده‌نمك ( قاجاريه ، ثبت 5820 ، مورخ 25 خرداد 1381 ه . ش . ) 3 . آب‌انبار ده‌نمك ( قاجاريه ) ثبت 5813 ، مورخ 25 خرداد 1381 ه . ش . ) . ( 10 ) . گرمسار كنونى . ( 11 ) . ايوان‌كيف يا ايوانكى ، شهرى است در 36 كيلومترى گرمسار ، كه در آبان 1385 ه . ش . 2760 خانوار و 396 ، 10 نفر جمعيت داشته است . آثار تاريخى آن عبارتند از : 1 . كاروانسراى شاه عباسى ( صفويه ، ثبت 1763 ، مورخ 16 آبان 1375 ه . ش . ، يك كيلومترى جنوب شهر ) 2 . آرامگاه عاقب ( قاجاريه ، ثبت 5659 ، مورخ 25 اسفند 1380 ه . ش . ، جنب گورستان شهر ) . ( 12 ) . در اصل : پامال ( 13 ) . سيف الدوله درباره اين روستاى تابعه شهرستان پاكدشت مىگويد : « خاتون‌آباد در جلگه واقع است . ده معتبر آبادى است . . . در خارج اين ده كاروانسراى بزرگ خوبى به جهت منزل زوار و كاروان از آجر و گچ شروع به ساختن كرده‌اند . از خاتون‌آباد الى ايوان‌كيف هفت ساعت ، همه راه دامنه و هموار . . . » ( سفرنامه مكه ، 282 ) .