درياچه ، آبش صاف و بسيار گود و وضعا طولانى است . از درياچهء « تار و مومج » « 1 » ، كمى كوچكتر است . توضيح آن‌كه درياچهء « تار و مومج » ، دو درياچه است ، يكى بزرگتر و ديگرى كوچك‌تر . در 6 فرسخى شهر « دماوند » ، [ در ] سمت مشرق واقع است . آب اين درياچه ، حالا به قدر 5 ذرع پائين رفته بود ، كه از داغ و اثر آب ، كه بر سنگ‌هاى اطراف بود ، پيدا بود . در بهار ، يقينا از حالا آبش زيادتر است . عجيب اين كه از هيچ ممّر [ ى ] ، آبى داخل اين درياچه نمىشود ، ليكن هميشه به قدر سه چهار سنگ آب ، از زير درياچه جارى است ، كه داخل رود « چالوس » مىگردد . دور درياچه ، قريب به 3000 ذرع مىشود . « 2 » دو ده كوچك ، بالاى كوهى كه مشرف به درياچه است ، واقع است ، مسمى به « سماء » « 3 » و « سركا » . كنار درياچه ، چادر زدند . استراحت كرديم . بعد از اندكى راحت ، سوار شده ، به سمت منزل رانديم . از زير درّه « سنّار » ، كه راه ديگر بود وراى اين راهى كه آمده بوديم ، و منتهى به « پل زغال » ، كه از آنجا وصل به راه ساخته ، دولتى مىشود ، آمديم . در كوههاى حوالى اين درياچه ، آنقدر « كبك » بود ، كه حساب نداشت . 5 ساعت به غروب مانده ، وارد منزل كه « پل كرات » است ، شديم . اردو را در يورتى كه سابقا هم آنجا مىافتاديم ، زده بودند ، و به طول رودخانه افتاده بود . به واسطهء كم‌خوابى ديشب ، خيلى كسل بودم . دوشنبه ، هفدهم [ رمضان 1292 ه . ق . ] امروز بايد برويم به « كنار دريا » ، دهنهء رود « چالوس » .

--> ( 1 ) . درياچهء زيباى « تار » در شرق شهر دماوند قرار دارد و در نزديكى آن نيز درياچهء « هوير » و نيز روستاى « مومج » واقع شده است . گاه به آن درياچه « تار و مومج » هم گفته مىشد . ( 2 ) . « ديروز از بالاى كوه ، درياچه‌اى به سمت بنفشه ده كه راه كلاردشت است ، به نظر مبارك آمده بود . ميل فرموده بودند آنجا تشريف ببرند . ما هم در ركاب باشيم . صبح بسيار زود راه افتاديم . از يك راه بد و سختى قريب 4 فرسخ به سمت مغرب رفته ، به درياچه رسيديم كه دوره‌اش تقريبا 3000 قدم مىشد . خود درياچه منبع رودخانهء مختصرى است كه از زير آب مىجوشد و از همان زير طرف شرقى آب جارى است . بىصفا نبود . دورش جنگل بود . شاه ، ناهار آنجا ميل فرمودند . سر ناهار روزنامه عرض شد . » ( روزنامه اعتماد السلطنه ، 30 ) ( 3 ) . در اصل : لسما