هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
76
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
نمىگنجد ، چه مصارف فرمودهاند ، از « تلگرافخانه » و « قراولخانه » و « جادهسازى » ، با وصف اين همه سختى از تمام اهالى عبورومرور مىنمايند در كمال « سهولت » و « امنيت » و « آسانى » ؛ و در اين كوهها و جنگلها ، يكيك مىروند و مىآيند ، به سلامتى ، اللهم طول عمره و ادم راياته و آياته . غالب درختهاى اين جنگل « زيتون » است و هرجا ممكن باشد ، زراعت مىشود . در اين جنگل و كوهسار ، ماران گزنده ، چو ياران زننده ، بىشمار است . [ روز چهارشنبه ، نهم [ شوال 1305 ه . ق . ] ] [ امامزاده هاشم ] روز چهارشنبه ، نهم [ شوال 1305 ه . ق . ] ، قريب به ظهر وارد قهوهخانهء « امامزاده هاشم » گرديده ، قهوهخان [ ه ] هاى متعدد سر راه ، در وسط جنگل براى منزلگاه واردين ساختهاند . بعضى مأكولات از قبيل نان و غيره دارند . و خود « امامزاده » ، در بلندى كوه مزارش واقع ، نيم فرسنگ تقريبا مىشود تا آنجا . از « منجيل » به اينجا 6 فرسنگ است . اندكى رفع كسالت شده ، لقمهء نانى صرف ، به خواب رفته . حوالى غروب ، بعد از اداى فرايض ، طعامى حاضر ، و بناى عزيمت است . در راهها به فاصله يك فرسخ و نيم فرسخ ، در قهوهخان [ ه ] ها « غليان » و « چاى » موجود ، بعضى اوقات پياده مىشد ، « غليان » و پياله « چاى » ميل نموده ، مىگذشت . تمام [ راه ] در جنگل مىرود . [ دوشنبه بازار ] يك ساعت به طلوع فجر ، به قريهء معمورى رسيده ، گفتند از [ آن ] بيگلربيگى « 1 » « رشت » است و نام اينجا « دوشنبه بازار » است ؛ و اهل شهر ، از كسبه و اهل معامله و بعضى براى تماشا و جمعى از اهل دهاقين روز دوشنبه مىآيند و از هرگونه جنس مبايعه مىشود . عمارت عالى بيگلربيگى ساخته و اجارهء كلى محض اين بازار دريافت مىشود . به شهر [ رشت ] دو فرسنگ مسافت دارد . يك ساعت به طلوع آفتاب مانده ، نماز صبح را در قهوهخانهء قريب به شهر خوانده .
--> ( 1 ) . واژهاى تركى بهمعناى امير اميران ، امير امرا ، سپهسالار . در عصر قاجار ، به حكام ولايات كه از جانب پادشاه منصوب مىشد ، بيگلربيگى مىگفتند ، كه در ولايات داراى مقامى مستقل از والى و حكام و پائينتر از آن بوده است .