هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
642
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
ابتداى اين درّه و ماهور ، موسوم به دهنهء زيدر و از مواقع عمدهء تاختوتاز تركمان بوده [ است ] . نوعى از « موش » در اين صحرا ديده شده [ كه ] به قدر گربه بود . « 1 » مرغى خيلى خوشرنگ و زيبا ديدم ، كه تاكنون نديده بودم . شخصى هم [ كه ] همراه [ من ] بود ، او هم از جنس آن وحشى و اين طير نديده بود . اين جانور كه دو جفت از آن ، در دو موضع ديده شد ، به موش شبيهتر بود ؛ لهذا نوعى از موش نوشته شد . [ مياندشت ] قريه مياندشت در ميان دشتى واقع است ، كه هيچ محصولى ندارد . غلّه و كاه براى سكنه و متردّدين از ولايات مجاوره ، مثل جوين و خار و توران حمل مىشود . آب شور كمى ، با رباطى از عهد صفويه داشته [ است ] . در حكومت خراسان مرحوم حاجى حسين خان نظام الدّوله ، « 2 » به امر و محبت ايشان ، كاروانسراى بسيار وسيع و مصفّايى ، با آبانبارى ساختهاند ؛ كه زياده ارفه محلّ توسعه براى زوار شده ؛ رحمة اللّه عليه . از مزاياى اين قريه « تلگرافخانه » است ، كه در يكى از خلوتهاى كاروانسرا واقع است . تاريخ بناى كاروانسرا از اين شعر معلوم مىشود : زد رقم كلك صبورى از پى تاريخ بناى * از نظام الدوله اين بنياد جاويدان بود از اينجا تا جوين 8 فرسخ است .
--> ( 1 ) . در خوزستان به آن گرزه ( gerzeh ) مىگويند . ( 2 ) . حاج حسين خان شاهسون ملقب به نظام الدوله ، در هنگام فتح هرات بهوسيله ارتش ايران ( 1273 ه . ق . ) از سركردگان سپاه بود . سپس به درجهء سرتيپى نايل و در 1277 ه . ق . چاپارباشى شد و در همين سال ملقب به شهاب الملك گرديد . در 1283 ه . ق . سركردهء قشون خراسان شد و از سال 1275 تا 1284 ه . ق . نيابت حكومت كرمان را برعهده داشت . وى در 1289 ه . ق . به حكومت خراسان منصوب گشت و در 1291 ه . ق . ملقب به نظام الدوله گرديد . در سال 1292 ه . ق . ( شرح حال رجال ايران ، 1 / 393 - 394 ) .