[ جوين ] وزراى جوينى ، كه شمس الدين صاحب ديوان « 1 » و عطا ملك علاء الدين « 2 » و غيره هستند ، منسوب به اين بلدند . شمس الدين و علاء الدين ممدوح شيخ سعدى و هم معتقدان او بودند . شيخ كمال الدين بن ميثم - رضى اللّه عنه - شرح نهج البلاغه را به نام علاء الدين تأليف فرموده و تاريخ جهانگشاى جوينى از مؤلفات علاء الدين است ، كه وصّاف در تاريخ خود ، ذكر آن نموده [ است ] . صاحب تاريخ امكنه گويد : جوين . ناحيه [ اى ] بين خراسان و قهستان است . 400 قريه است . بر مصب 400 قنات واقع شده . از آن‌جا است : امام الحرمين ابو المعالى عبد الملك بن محمد . « 3 »

--> ( 1 ) . خواجه شمس الدين محمد جوينى ، نويسنده و شاعر ، معروف به صاحب ديوان . وى وزير هلاكو خان و اباقا خان بوده است . از قدرت خود براى ترميم خرابىها ، سپردن مشاغل حساس به ايرانيان و به‌خصوص تشويق بزرگان علم و ادب استفاده كرد ، اما سرانجام به دستور ارغون ابن اباقا در جمهورى قراباغ در سال 683 ه . ق . به قتل رسيد ، آثار او عبارت است از : 1 . ديوان جوينى 3 . رساله شمسيه در منطق . ( جامع مفيدى ، 3 / 117 - 119 ؛ حبيب السير ، 3 / 104 - 105 ؛ دستور الوزراء ، 267 - 295 ؛ مجالس المؤمنين ، 2 / 467 - 480 ؛ مجمع الفصحا ، 2 / 817 - 818 ؛ هفت اقليم ، 2 / 304 - 305 ) . ( 2 ) . علاء الدين عطا ملك جوينى ، تاريخنگار و اديب نامدار سبزوارى ، كه از سال 621 تا 681 يا 683 ه . ق . زيست . وى از جوانى وارد كارهاى ديوانى شد و به خدمت امير ارغون آقا ، حكمران خراسان پيوست . در 654 ه . ق . به هلاكو خان پيوست و از جانب او به حكومت عراق عرب منصوب شد و حدود 20 سال در اين مقام بود . پس از مرگ هلاكو بر اثر توطئه مجد الملك يزدى گرفتار شد ، اما مدتى بعد آزاد گرديد و در اران يا مغان درگذشت و در تبريز به خاك سپرده شد . آثار او عبارتند از : 1 . تاريخ جهانگشا ( سه جلد ) . 2 . تسلية الاخوان 3 . ديوان شعر . ( از سعدى تا جامى ، 25 - 37 ؛ تاريخ ادبيات در ايران ، 3 / 1209 - 1213 ؛ تاريخ مغول ، 485 - 486 ؛ الذريعه الى تصانيف الشيعه ، 3 / 247 - 248 ؛ مجمع الفصحا ، 2 / 877 ؛ هدية العارفين ، 1 / 665 ) . ( 3 ) . ابو المعالى عبد الملك معروف به امام الحرمين جوينى ( 419 - 478 ه . ق . ) ، متكلم ، اصولى و فقيه شافعى اشعرى ، ملقب به ضياء الدين . در جوين زاده شد و سپس به يادگيرى فقه پرداخت و 20 ساله بود كه بر كرسى پدرش عبد الله بن يوسف ركن الاسلام جوينى نشست . شاگردان وى را 400 تن نوشته‌اند ، از جمله « ابو حامد غزالى » ، « ابو المظفر ابيوردى » ، « ابو القاسم حكمى » و « ابو المظفر خوانى » . در اواخر عمر بيمار شد و او را به روستاى بشتنقان - زادگاهش - بردند و در همان‌جا درگذشت . پيكرش را به نيشابور منتقل كردند و در جوار مزار تلاجرد به خاك سپردند . شاگردانش در مرگ او قلم و دوات را شكستند و يك سال در سوگش نشستند . از آثار او مىتوان به « ارشاد » ، « البرهان » ، « تلخيص التقريب » ، « غياث الامم » و « الورقات » اشاره كرد . ( ايضاح المكنون ، 1 / 288 ؛ تاريخ گزيده ، 680 ؛ كشف الظنون ، 68 - 75 ؛ الكنى و الالقاب ، 2 / 54 - 55 ؛ مدارس