اتاق دايره [ اى ] كشيده ، جهات اربعه اصليه را كشيده ، انحراف قبله را از جنوب به مغرب در 37 درجه معيّن كرده ، به يادگار گذاشتم . در جنب كاروانسرا ، آب‌انبارى از ابنيهء مطلّب خان مرحوم است [ كه ] در سنهء 1227 [ ه . ق . ] ساخته شده است . اين صحرا ، آهوى زياد دارد ، كه در اطراف جاده چرا مىكنند . تيهو هم فراوان است . خرابهء شهر قومس در مشرق چاپارخانه ، از دور نمايان است . شهرت اين شهر و آبادى آن در زمان سالف ، مستغنى از بيان است . در اطراف اين ويران [ ه ] ها ، دهات تودربار واقع است . در سال گذشته ، از محلّ شهر قومس - كه هميشه آثار صنايع قديمه استخراج مىنمايند - يك بازار وسيعى و و چند خانه در زيرزمين مشاهده كردند . بعضى آلات طلا هم يافته بودند . « 1 » عصر 24 [ رمضان 1300 ه . ق . ] روانهء راه شده ، دو فرسخى كه طى كرديم ، دهات دامغان ، كه اوّل آنها اميرآباد « 2 » در همين راه و صيدآباد « 3 » در يسار است ، ديده شد . از اين‌جا دهات و مزارع بسيار ، متصل به يكديگر ، در طرفين جادّه واقع است . تا دو فرسخ ، همين قسم آبادى است . بعد ، ريگ‌زار مسطّح ممتدى تا شهر دامغان كشيده شده ، كه مسافت راه تا دامغان 6 فرسخ است . [ دامغان ] وقت مغرب از دامغان گذشته ، به قريهء گز ( جزن ) « 4 » رفتيم .

--> ( 1 ) . « شهر قومس . . . به كلى خراب است ، مگر بعضى اوقات كه به جهت كندن قنوات يا بناى عمارتى در دهات ، زمين آن‌جا را كه مىكنند ، علامت آبادى و عمارات ظاهر مىشود . . . » ( سفرنامه سيف الدوله ، 288 ) خرابه‌ها و تپه‌هاى شهر باستانى با قدمت پيش از تاريخ تا دوره تاريخى در كنار روستاى قوشه و 25 كيلومترى جنوب غربى دامغان ، به شماره 40 به تاريخ 24 شهريورماه 1310 ه . ش . در فهرست آثار ملى كشور ثبت شده است . ( 2 ) . شهر اميريه امروزى . ( 3 ) . در اصل : سعيدآباد ( 4 ) . جزن ( Jazan ) روستاى كوچكى است از توابع بخش مركزى شهرستان دامغان ، در 6 كيلومترى شمال آن ، در ارتفاع 1125 مترى از سطح دريا ، كه به آن گز هم مىگويند . ( فرهنگ گيتاشناسى ، 3 / 330 ) . تپه تاريخى جزن ( قدمت تاريخى - اسلامى ، به شماره ثبت 4638 در تاريخ 11 دىماه 1380 ه . ش . ) مهم‌ترين