4 ايوان و چهل‌ستون و شبستانش ، همه خوب ساخته شده [ است ] . ديگر ، مسجد جامع قديم است كه مسجد جمعه « 1 » گويند . ايوان و مقصوره و زيرزمين بسيار خوب ، كه بالاى آن چهل ستونى ساخته شده است ، دارد . كتيبهء ايوان خيلى ممتاز و كاشى معرّق و مضمونش اين است : « اسم القديم يا على و القديم ولى اتفق بناء العمارة المباركة الرفيعة فى ايام دولة السلطان الاعظم مالك رقاب الامم ملك ملوك العرب و العجم ظل اللّه فى الارضين مؤيد بتأييد رب العالمين باسط الامن و الامان فى المؤمنين مغيث الاسلام و المسلمين شاهرخ شاه خلد اللّه ملكه و سلطانه و افاض على العالمين مرحمته و احسانه و الموفق بالخير من الخالص ماله الصّاحب الاعظم دستور الوزراء فى الامم ملك الحاج و زاير الحرمين معزّ الدّنيا و الدّين ملك حسن بن الصاحب الاعظم خواجه عز الدوله و الدين محمد بالمحه « 2 » السمنانى ، فى العشرين من رجب سنة ثمان و ثمانيه و ثمانماية » . « 3 » و بر بالاى در فاصل ميان « ايوان » و « مقصوره » ، كتيبه ديگرى است كه حقّ « قارى » و « حافظ » و « امام جمعه » را از حاصل « موقوفات » معيّن كرده ؛ و در كتيبهء بزرگ ، كه عبارت آن نقل شد ، يك سطر به امتداد همان كتيبه به كوفى نوشته ؛ و هردو خط در نهايت امتياز است . و مناره [ اى ] در مقابل « ايوان » ساخته‌اند ، « 4 » خيلى خوش‌وضع ؛ و فى الجمله انحنا به سمت مشرق دارد . « 5 » گويند از قديم الايام همين قسم بوده است . و در جنب مسجد جمعه ، حمامى « 6 » است كه در بالاى آن كتيبهء كاشى دارد « 7 » و صورتش

--> ( 1 ) . مسجد جمعه سمنان از آثار دوره سلجوقى به شماره 163 در تاريخ 15 دىماه 1310 ه . ش . در فهرست آثار ملى ايران ثبت شده است . اين مسجد در مركز شهر قرار گرفته است . ( 2 ) . در حاشيه آمده است : « اين كلمه معلوم نشد چيست ؟ » . ( 3 ) . سال 888 ه . ق . ( 4 ) . مناره مسجد جمعه ، از آثار قرن پنجم هجرى قمرى و سلاجقه كه در مركز شهر سمنان واقع شده و به شماره 162 در تاريخ 15 دىماه 1310 ه . ش . در فهرست آثار ملى كشور ثبت گرديده است . ( 5 ) . ممكن است در اصل كنيساى يهود يا آتشكده زردشتى بوده باشد . ( 6 ) . حمام‌هاى تاريخى سمنان در عصر قاجار 12 باب بوده ، كه برخى از آنها عبارتند از : 1 . حمام ناسار ( قاجاريه ، ثبت 4434 ، مورخ 5 آذرماه 1380 ه . ش . راسته بازار بزرگ ) 2 . حمام بيرون‌دژ ( قاجاريه ، ثبت 4425 ، مورخ 5 آذرماه 1380 ه . ش . ) 3 . حمام قلى ( صفويه ، ثبت 5633 ، مورخ 25 اسفندماه 1380 ه . ش . ) ، در داخل بافت قديم ، محور كهن‌دژ ) 4 . حمام نجفى ( قاجاريه ، ثبت 5664 ، مورخ 25 اسفندماه 1380 ه . ش . در بافت قديم ، شمال راسته بازار ) . 5 . حمام پهنه ( صفويه تا قاجاريه ، ثبت 1022 ، مورخ 30 دىماه 1353 ه . ش . ، مجاور مسجد جامع ) 6 . حمام نخست ( ابتداى بازار عمومى سمنان ، از آثار دوره قاجاريه ) . ( 7 ) . اين حمام به حمام حضرت يا حمام پهنه مشهور است و بين مسجد جامع و امامزاده يحيى واقع گرديده و از موقوفات مسجد جمعه ( جامع ) است . اين حمام از قديمىترين حمام‌هاى سمنان به شمار رفته و براساس كتاب مطلع الشمس تا دوره ناصر الدين شاه قاجار كتيبه مورخ 856 ه . ق . بر سردر بنا نصب بوده و ظاهرا در اواخر دوره قاجار از بين رفته است . در سال 1321 ه . ق . اين حمام به دستور ملا على سمنانى تجديدبنا شده است . ساختمان حمام از رخت‌كن يا سربينه ، گرم‌خانه ، خزانه و بخش‌هاى ديگر تشكيل يافته و با طرح مربعى شكل ، داراى 4 غرفه در چهار طرف است و در ميانه آن نيز حوضچه‌اى قرار دارد . چهارطاق هلالى كه بر روى 4 ستون قطور 8 ضلعى استوار شده ، سقف گنبدى شكل سربينه را نگاه مىدارد . ( بناهاى عام المنفعه ، 130 ؛ سيماى استان سمنان ، 290 - 293 ؛ آثار تاريخى سمنان ، 203 - 208 ) .