خرج استخراج آن بيش از دخل است . و تمام خانه‌هاى « 1 » اين شهر در زيرزمين [ و ] با نهايت تيرگى و سختى معبر است ، زيرا كه عساكر بىشمار برايشان نزول مىنموده ، به اين حيلت خود را از غارت دشمنان و كلفت دوستان محفوظ داشته‌اند . همانا خراب [ ه ] هاى آن را حفر و جواهر گران‌بها و پارچ [ ه ] هاى زر و دفاين استخراج نمايند ؛ چه همواره تختگاه شهريارى بوده است ؛ و در سنه 614 [ ه . ق . ] ظاهر شد در آن چندين خم از دينارهاى عجيبى كه معلوم نشد سكهء كدام پادشاه است . و اين شهر ، چندين دفعه به « سيف » « 2 » و « خسف » « 3 » ويران شده [ است ] . به روايت جعفر بن محمد الرّازى ، شهرى كه امروز باقى است ، مهدى « 4 » در خلافت منصور « 5 » وارد آن‌جا شده و عمّار بن خصيب را امر به عمارت آن فرموده و در سنه 158 [ ه . ق . ] بناى آن اتمام يافت و آب‌هاى اين بلد در اندرون آن جارى ، ولى به واسطهء شستن اقذار ، « 6 » چندان پليد است كه تا نيمهء شب ، از آن براى حوائج و نوشيدن نمىبرند ؛ و هواى آن در فصل خزان به‌واسطهء فراوانى ميو [ ه ] ها تير زهرآلودى است كه خطاى آن خاصه در حق غريبان نادر است . نوعى از انگور آن [ در ] تمام زمستان به قزوين و غيره حمل مىشود ؛ و نوعى ديگر است كه مويز آن را به ساير بلاد مىبرند . و از متاع رى « گل سرشور » است ، كه از خوبى و نرمى آن به ساير بلاد هديه مىبرند ؛ و نيز « شانه » و ساير « آلات چوبينه » ممتاز مزيّن ، از صنايع آن‌جا به ساير بلاد مىبرند . و اهل آن مركّب از شافعى و حنفى است .

--> ( 1 ) . در اصل : خانهاى ( 2 ) . شمشير . ( 3 ) . خسف ( xasf ) ، به زمين فرو شدن ، ناپديد شدن . ( 4 ) . مهدى ( Mahdi ) ، كه در اصل محمد نام داشته و سومين خليفه عباسى است و از سال 158 تا 169 ه . ق . خلافت كرد و در ماسبذان ايلام دار فانى را وداع گفت . ( 5 ) . منصور دوانيقى ، دومين خليفه سلسله بنى عباس ، كه از سال 136 تا 158 ه . ق . خلافت كرد و بناى جديد شهر بغداد در زمان وى انجام شد . وى فرمان داد ابو مسلم خراسانى ، سردار نامدار ايرانى را به طرزى فجيع به قتل برسانند . تنديسى باشكوه از اين خليفه اسلامى در يكى از ميادين شهر بغداد نصب شده است . ( 6 ) . نجاسات .